HPV-vaccinatie

HPV is een virus dat wordt overgedragen door seksueel contact. Het virus kan kanker en genitale wratten veroorzaken. De meest voorkomende vorm van kanker door HPV is baarmoederhalskanker, maar ook kanker in vagina, anus, penis en mond- of keelholte komt voor. Er zijn meer dan honderd verschillende HPV-virussen. Op deze pagina vindt u vragen en antwoorden over vaccinatie tegen HPV.

Bent u als professional betrokken bij deze vaccinatie, dan kunt u meer informatie vinden op de speciale pagina voor professionals.

HPV algemeen

  1. Wat is HPV en hoe ernstig is het?
  2. Hoe kan je HPV krijgen?
  3. Hoe vaak komt HPV in Nederland voor?
  4. Wie kan HPV krijgen?
  5. Ik heb al een keer HPV gehad, kan ik het nog een keer krijgen?
  6. Kan HPV behandeld worden?
  7. Hoe kan HPV worden voorkomen?

Vaccinatie tegen HPV

  1. Is het vaccineren tegen HPV effectief?
  2. Als ik ingeënt ben tegen HPV, kan ik dan geen baarmoederhalskanker of andere vormen van kanker meer krijgen?
  3. Hoe lang werkt de HPV-prik?
  4. In welk lichaamsdeel wordt de prik gegeven?
  5. Is het inenten tegen HPV veilig?
  6. Welke bijwerkingen kunnen er mogelijk optreden?
  7. Is er al ervaring met HPV-vaccinatie in andere landen?
  8. Wie kan worden gevaccineerd tegen HPV?
  9. Zijn er mensen voor wie het vaccin niet geschikt is?
  10. Zijn er andere effectieve manieren om tegen HPV te beschermen?
  11. Waarom zit HPV in het Rijksvaccinatieprogramma en worden alleen meisjes gevaccineerd?
  12. Waarom zou een jongen of man zich laten vaccineren?
  13. Hoe kan ik mij laten inenten tegen HPV?

Het vaccin

  1. Welke HPV vaccins zijn geregistreerd in Nederland?
  2. Het HPV-vaccin is een ‘geïnactiveerd’ vaccin, wat betekent dat?
  3. Waaruit bestaat het HPV-vaccin?

Wat is HPV en hoe ernstig is het?

HPV staat voor humaan papillomavirus en wordt overgedragen door seksueel contact. Het is de veroorzaker van baarmoederhalskanker, genitale wratten en kan een rol spelen bij het ontstaan van andere vormen van kanker. Er zijn meer dan honderd verschillende HPV-virussen waar mensen mee besmet kunnen worden. Deze worden ingedeeld in de typen met een hoog risico op het veroorzaken van kanker en de typen met een laag risico. De meeste infecties met HPV gaan vanzelf weer over en je merkt er meestal niets van. Maar soms wordt het virus niet opgeruimd door het lichaam. Dan kun je bij sommige laag-risico types genitale wratten krijgen, en bij hoog-risico types kan er kanker ontstaan. De meest voorkomende vorm van kanker door HPV is baarmoederhalskanker. Maar ook andere vormen komen voor, zoals kanker in vagina, schaamlippen, anus, penis en mond of keelholte.

naar boven

Hoe kan je HPV krijgen?

HPV krijg je door seksueel contact met iemand die HPV heeft. Ook door het aanraken van penis of vagina en door orale seks kan HPV worden overgedragen. HPV is heel besmettelijk. Condooms beschermen maar gedeeltelijk tegen infectie.

naar boven

Hoe vaak komt HPV in Nederland voor?

Infecties met HPV komen zeer veel voor. Zo’n 80-90% van de mensen wordt eens in hun leven besmet met HPV. Genitale wratten (wratten bij de vagina of penis) is een van de meest voorkomende soa in Nederland. Onderstaande tabel geeft een indicatie hoe vaak mensen kanker krijgen door HPV en hoeveel mensen hieraan overlijden.

Kanker van anus en genitaliën Nieuwe patiënten per jaar  Sterfgevallen
per jaar
  Sterfgevallen per jaar door HPV
baarmoederhalskanker 700 200 200
vaginakanker 50 25 20
anuskanker 200 40 36
peniskanker 140 25 12

 Tabel 1. Het aantal gevallen van kanker per jaar door HPV [Bron: www.Cijfersoverkanker.nl]

Ook zijn er jaarlijks 600 gevallen van kanker in de mond en keelholte, waarvan 200-300 door HPV worden veroorzaakt.

naar boven

Wie kan HPV krijgen?

Iedereen kan HPV krijgen, zowel mannen als vrouwen. Maar mensen met wisselende seksuele contacten en mannen die seks hebben met mannen hebben een grotere kans op een besmetting met HPV. Bij mensen met een verminderd werkzame afweer, bijvoorbeeld door medicijnen of hiv, kunnen de klachten langer duren en erger zijn. Ook is de kans op kanker groter. Mensen met het syndroom van Fanconi (een erfelijke bloedziekte, waarbij ook de slijmvliezen aangedaan zijn) hebben een grotere kans om genitale wratten en kanker door HPV te krijgen.

naar boven

Ik heb al een keer HPV gehad, kan ik het nog een keer krijgen?

Ja. Je kan meerdere keren een HPV-infectie krijgen omdat er vele verschillende HPV-virussen zijn. Het is ook mogelijk om eenzelfde HPV-infectie vaker op te lopen.

naar boven

Kan HPV behandeld worden?

Een HPV-infectie kan niet behandeld worden. Als je een HPV-infectie hebt opgelopen moet het lichaam het zelf opruimen. Kanker, voorstadia van kanker en genitale wratten kunnen wel behandeld worden.

naar boven

Hoe kan HPV worden voorkomen?

Omdat HPV heel besmettelijk is, kan een infectie moeilijk worden voorkomen. Condooms verminderen de kans op besmetting, maar zelfs als je met condoom vrijt, kun je nog besmet raken met HPV. Vaccinatie beschermt zeer goed tegen de typen die in het vaccin zijn opgenomen. Sinds 2009 krijgen meisjes van 12/13 jaar vanuit het Rijksvaccinatieprogramma een HPV-vaccinatie aangeboden tegen baarmoederhalskanker. 

naar boven

Is het vaccineren tegen HPV effectief?

Om de effectiviteit van de vaccinatie te bepalen, worden mensen die wel zijn gevaccineerd vergeleken met mensen die niet zijn gevaccineerd. Wanneer de effectiviteit van een vaccinatie bijvoorbeeld 92% is, dan betekent dit dat in de groep mensen die wel is gevaccineerd er 92% minder mensen ziek worden dan in de groep mensen die niet is gevaccineerd. De effectiviteit van een vaccinatie is nooit 100%, want er zijn altijd mensen die niet of onvoldoende op een vaccinatie reageren (zij maken dan geen of onvoldoende afweerstoffen aan).
Er zijn diverse vaccinaties tegen infectie met HPV. Deze zijn alle effectief en werken 90-100% tegen infectie met de virustypes waarvoor het vaccin is bedoeld [1]. Tenminste, als er nog geen infectie heeft plaatsgevonden met deze types op het moment van vaccinatie. De bescherming tegen baarmoederhalskanker is rond de 70%. [2] Dat komt omdat baarmoederhalskanker ook veroorzaakt kan worden door HPV-types die niet in het vaccin zijn opgenomen. Vaginakanker, peniskanker, anuskanker en mond- en keelkanker kunnen ook andere oorzaken hebben dan een HPV-infectie. HPV-vaccinatie beschermt niet tegen deze andere oorzaken van kanker.

naar boven

Als ik ingeënt ben tegen HPV, kan ik dan geen baarmoederhalskanker of andere vormen van kanker meer krijgen?

Je hebt mét een vaccinatie 70% minder kans om baarmoederhalskanker te krijgen dan zónder vaccinatie. Dat is fors minder, maar niet helemaal nul. Je kan dus nog steeds baarmoederhalskanker krijgen. Vrouwen moeten daarom ook na HPV-vaccinatie op latere leeftijd om de 5 jaar een uitstrijkje laten maken om te checken op baarmoederhalskanker. Ook voor andere vormen van kanker, zoals kanker in vagina, anus, penis, mond of keel, geldt dat er nog steeds een kans is om het te krijgen, omdat er ook andere oorzaken zijn voor deze vormen van kanker dan HPV.

naar boven

Hoe lang werkt de HPV-prik?

Het HPV-vaccin werkt lange tijd, maar hoe lang precies weten we nog niet. Dat komt, omdat het vaccin pas sinds 2006 gebruikt wordt. Bij mensen die toen zijn gevaccineerd tegen HPV werkt het vaccin nog steeds en hoeft er nog geen extra vaccinatie gegeven te worden.[3, 4]

naar boven

In welk lichaamsdeel wordt de prik gegeven?

De HPV-prik wordt in de arm gegeven, om precies te zijn: in een armspier, meestal de monnikskapspier.

naar boven

Is het inenten tegen HPV veilig?

Vaccinatie tegen HPV is veilig bevonden. Dat betekent dat HPV-vaccinatie geen ernstige aandoeningen veroorzaakt. Bij onderzoek naar ernstige bijwerkingen van vaccinaties wordt gekeken of de gemelde bijwerkingen vaker optreden bij mensen die gevaccineerd zijn in vergelijking met mensen die niet gevaccineerd zijn.
Er zijn verschillende grote onderzoeken naar bijwerkingen van HPV vaccinatie gedaan. Uit die onderzoeken blijkt dat bij mensen die gevaccineerd zijn dezelfde aandoeningen voorkomen als bij mensen die niet gevaccineerd zijn. Er zijn geen aandoeningen die vaker voorkomen bij gevaccineerden dan bij niet-gevaccineerden. [5, 6, 7, 8]
Op het ogenblik wordt er in Nederland onderzoek gedaan naar vermoeidheid door HPV-vaccinatie bij meisjes, omdat daar meerdere meldingen over binnenkwamen bij het Bijwerkingencentrum Lareb. In het buitenland is daar al uitgebreid onderzoek naar gedaan. Daar werden de klachten niet vaker gezien bij meisjes die gevaccineerd waren in vergelijking met meisjes die niet gevaccineerd waren. [6]
Bij jongens/mannen komen geen andere bijwerkingen voor dan bij meisjes/vrouwen.

naar boven

Welke bijwerkingen kunnen er mogelijk optreden?

Zoals bij alle vaccinaties kunnen er lichte bijwerkingen worden verwacht zoals slaperigheid, hoofdpijn en plaatselijke reacties zoals roodheid, zwelling en pijn op de injectieplaats. Deze bijwerkingen gaan na enkele dagen vanzelf over.
Voor meer informatie en een overzicht van de meldingen van vermoede bijwerkingen na een vaccinatie kunt u terecht op de website van het Bijwerkingencentrum Lareb. Het gaat bij deze meldingen om het vermoeden van de melder dat het een bijwerking zou kunnen zijn. De relatie met het vaccin staat dus niet vast. Het kan ook gaan om een lichamelijke reactie die om een andere reden plaatsvindt en die toevallig op hetzelfde moment gebeurt als de vaccinatie. Een uitgebreide beschrijving van mogelijke bijwerkingen is te vinden in de bijsluiters van de vaccins.

naar boven

Is er al ervaring met HPV-vaccinatie in andere landen?

Ja. Hoewel het vaccin nog maar relatief kort  bestaat (sinds 2006), is er al veel ervaring mee opgedaan. Er zijn tot nu toe meer dan 200 miljoen mensen mee gevaccineerd. In 2013 was de HPV-vaccinatie in 45 landen opgenomen in het nationale vaccinatieprogramma. In steeds meer landen worden ook jongens gevaccineerd vanuit het vaccinatieprogramma, zoals nu al het geval is in de Verenigde Staten, Oostenrijk, Australië en Canada.

naar boven

Wie kan worden gevaccineerd tegen HPV?

Het HPV-vaccin kan aan jongens en meisjes worden gegeven vanaf de leeftijd van 9 jaar. Het vaccin kan het beste worden gegeven wanneer je nog geen HPV-infectie hebt gehad, en vóórdat je de eerste keer seks hebt met een ander. Dan is de werking het best. Sinds 2009 krijgen meisjes van 12/13 jaar vanuit het Rijksvaccinatieprogramma een HPV-vaccinatie aangeboden tegen baarmoederhalskanker.  

naar boven

Zijn er mensen voor wie het vaccin niet geschikt is?

Het vaccin mag niet worden gegeven aan zwangere vrouwen en kinderen jonger dan 9 jaar. Daar is het vaccin nooit goed voor onderzocht. Het vaccin is wel een aantal keer per ongeluk aan vrouwen gegeven die later zwanger bleken te zijn. Deze zwangere vrouwen en hun kinderen hebben geen problemen of afwijkingen gekregen door de vaccinatie.[8]
Ook mag het vaccin niet gegeven worden aan mensen die allergisch zijn voor stoffen die in het vaccin zitten. Daarnaast mogen mensen met een afwijking van de bloedstolling of mensen die medicijnen gebruiken voor de bloedstolling  soms het vaccin niet in de spier toegediend krijgen. Het vaccin kan bij die mensen worden gegeven in het onderhuidse vet van de bovenarm.

naar boven

Zijn er andere effectieve manieren om tegen HPV te beschermen?

HPV is heel besmettelijk en komt veel voor. Door condooms te gebruiken wordt de kans op infectie maar voor een deel kleiner. Minder seksuele contacten verkleint de kans op infectie.

naar boven

Waarom zit HPV in het Rijksvaccinatieprogramma en worden alleen meisjes gevaccineerd?

Het HPV-vaccin is in eerste instantie gemaakt voor het verminderen van het aantal gevallen van baarmoederhalskanker. Het werkt goed en het is veilig en betaalbaar. Daarom wordt het sinds 2009  aangeboden door de overheid via het Rijksvaccinatieprogramma. Alleen meisjes worden gevaccineerd omdat alleen meisjes een baarmoeder hebben. De vaccinatie werkt het best wanneer deze gegeven wordt vóór de eerste seksuele contacten. Daarom worden meisjes gevaccineerd wanneer ze nog jong zijn (12 of 13 jaar). Meer informatie over de HPV-vaccinatie voor meisjes is te vinden op de website van het Rijksvaccinatieprogramma.
Inmiddels weten we dat de HPV-vaccinatie ook werkt tegen andere vormen van kanker, zoals kanker in de vagina, schaamlippen, anus, penis, mondholte, keel en slokdarm.

naar boven

Waarom zou een jongen of man zich laten vaccineren?

Naast baarmoederhalskanker, vaginakanker en schaamlipkanker kan HPV ook anuskanker, peniskanker en kanker in de mond en keel veroorzaken. Deze laatstgenoemde vormen van kanker komen de laatste jaren steeds meer voor en kunnen niet in een vroeg stadium worden ontdekt door onderzoek met uitstrijkjes. Deze kankers kunnen voor een groot gedeelte worden voorkomen door vaccinatie tegen HPV. Ook jongens en mannen hebben dus voordeel bij HPV-vaccinatie.

naar boven

Hoe kan ik mij laten inenten tegen HPV?

Alle meisjes in Nederland kunnen worden gevaccineerd via het Rijksvaccinatieprogramma. Ze worden hier automatisch voor uitgenodigd in het jaar dat ze 13 worden. Ze hebben tot de leeftijd van 19 jaar recht op deze vaccinatie. Vrouwen ouder dan 19 jaar, jongens en mannen kunnen op eigen kosten gevaccineerd worden bij de huisarts.

naar boven

Welke HPV vaccins zijn geregistreerd in Nederland?

Er zijn drie vaccins tegen HPV geregistreerd in Nederland. De vaccins beschermen alle drie tegen de meest voorkomende hoog-risico HPV virussen. Gardasil® en Gardasil 9® beschermen ook tegen de meest voorkomende laag-risico HPV virussen. De vaccinaties moeten meerdere keren gegeven worden voor goed effect.  Hieronder het overzicht (klik op de merknaam voor een link naar de bijsluiter).

Merknaam Beschermt tegen Geschikt voor personen Aantal prikken

Gardasil®

Virus types 6, 11, 16, 18

Leeftijd 9 t/m 13 jaar

Leeftijd 14 jaar en ouder  

Twee prikken
Drie prikken

Gardasil 9®

Virus types 6, 11, 16, 18, 31, 33, 45, 52, 58

Leeftijd 9 t/m 14 jaar

Leeftijd 15 jaar en ouder

Twee prikken

Drie prikken

Cervarix®

Virus types 16 en 18

Leeftijd 9 t/m 14 jaar

Leeftijd 15 jaar en ouder

Twee prikken

Drie prikken

HPV-types 6 en 11 kunnen genitale wratten veroorzaken. De andere genoemde HPV- types  kunnen verschillende soorten kanker veroorzaken. Welke soort kanker veroorzaakt wordt hangt af van welk slijmvlies geïnfecteerd wordt (baarmoederslijmvlies, mondslijmvlies etc.).
Alle vaccins worden toegediend in de armspier, meestal in de monnikskapspier.

Houdt er rekening mee dat wanneer een vaccin geregistreerd is, dit niet automatisch betekent dat het ook verkrijgbaar is in Nederland.

naar boven

Het HPV-vaccin is een ‘geïnactiveerd’ vaccin, wat betekent dat?

In het vaccin zitten eiwitverbindingen die lijken op delen van het HPV-virus, maar je kan er geen HPV-infectie van krijgen. Het menselijk afweersysteem maakt afweerstoffen tegen deze eiwitverbindingen. Deze afweerstoffen zorgen er voor dat je na vaccinatie geen HPV-besmetting meer kan oplopen. Bescherming kan alleen worden verwacht tegen de types die in het vaccin zitten.

naar boven

Waaruit bestaat het HPV-vaccin?

Het HPV-vaccin bestaat uit:

  1. Antigenen: dit zijn onschadelijk gemaakte delen van het virus waartegen bescherming (immuniteit) wordt opgewekt.
  2. Hulpstoffen (bijv. adjuvantia): dit zijn stoffen die aan het vaccin worden toegevoegd om de werkzaamheid te verbeteren, de houdbaarheid te verlengen, het vaccin stabiel te houden, de toediening te vergemakkelijken, etc. Het zijn stoffen die goed zijn onderzocht en waar al jarenlang ervaring mee is.
  3. Reststoffen: dit zijn de resten van stoffen uit het productieproces van het vaccin. Bijvoorbeeld om te voorkomen dat er ongewenste bacteriën tijdens het productieproces groeien. Deze reststoffen worden, voordat het vaccin in gebruik wordt genomen, zoveel mogelijk verwijderd. Echter, zeer kleine hoeveelheden kunnen nog achter blijven. Het gaat dan om hoeveelheden die geen schade kunnen veroorzaken.

Wat er precies in de verschillende vaccins zit staat in de bijsluiters van de vaccins. Link naar bijsluiters
Meer informatie over de verschillende bestanddelen en hun werking is te vinden op de website van het Rijksvaccinatieprogramma: bestanddelen van vaccins.

naar boven

REFERENTIELIJST

  1. Bosch FX, Broker TR, Forman D, Moscicki AB, Gillison ML, Doorbar J, et al. Comprehensive control of human papillomavirus infections and related diseases. Vaccine. 2013;31 Suppl 7:H1-31.
  2. Joura EA, Giuliano AR, Iversen OE, Bouchard C, Mao C, Mehlsen J, et al. A 9-valent HPV vaccine against infection and intraepithelial neoplasia in women. N Engl J Med. 2015;372(8):711-23.
  3. Ferris D, Samakoses R, Block SL, Lazcano-Ponce E, Restrepo JA, Reisinger KS, et al. Long-term study of a quadrivalent human papillomavirus vaccine. Pediatrics. 2014;134(3):e657-65.
  4. De Vincenzo R, Conte C, Ricci C, Scambia G, Capelli G. Long-term efficacy and safety of human papillomavirus vaccination. Int J Womens Health. 2014;6:999-1010.
  5. Lareb. Long-lasting adverse events following immunization with Cervarix®. 2015.
  6. Donegan K, Beau-Lejdstrom R, King B, Seabroke S, Thomson A, Bryan P. Bivalent human papillomavirus vaccine and the risk of fatigue syndromes in girls in the UK. Vaccine. 2013;31(43):4961-7.
  7. EMA. HPV vaccines: EMA confirms evidence does not support that they cause CRPS or POTS. 20 nov 2015
  8. http://www.who.int/vaccine_safety/committee/topics/hpv/en/)

 

Home / Onderwerpen / V / Vaccinaties op maat / HPV-vaccinatie

RIVM De zorg voor morgen begint vandaag
Menu