Waterpokkenvaccinatie

Waterpokken (varicella) is een zeer besmettelijke ziekte die wordt veroorzaakt door een virus. Bij waterpokken ontstaan er blaasjes op de huid. Vooral kinderen krijgen waterpokken, bij hen verloopt de ziekte meestal niet ernstig. Volwassenen en zwangere vrouwen hebben vaak meer klachten. Meer dan 95% van de kinderen die in Nederland opgroeien heeft vóór de leeftijd van 6 jaar waterpokken gehad.

Momenteel wordt waterpokkenvaccinatie aangeraden aan verschillende risicogroepen, zoals volwassenen die niet eerder besmet zijn geweest met waterpokken en werken met kinderen. Op deze pagina vindt u vragen en antwoorden over waterpokken en de waterpokkenvaccinatie. Bent u als professional betrokken bij deze vaccinatie, dan kunt u meer informatie vinden op de speciale pagina voor professionals.

Waterpokken algemeen

  1. Wat is waterpokken en hoe ernstig is het?
  2. Waar wordt waterpokken door veroorzaakt?
  3. Hoe vaak komt waterpokken in Nederland voor?
  4. Wie kan waterpokken krijgen?
  5. Is waterpokken besmettelijk?
  6. Hoe kan waterpokken worden voorkomen?
  7. Ik heb waterpokken gehad, kan ik het nog een keer krijgen?

Vaccinatie tegen waterpokken

  1. Hoe effectief is vaccinatie tegen waterpokken?
  2. Als ik ingeënt ben tegen waterpokken, kan ik dan geen waterpokken meer krijgen?
  3. Hoe lang werkt de waterpokkenprik?
  4. Moet waterpokkenvaccinatie worden herhaald?
  5. is het inenten tegen waterpokken veilig?
  6. Welke bijwerkingen kunnen er mogelijk optreden?
  7. Wie kan worden gevaccineerd tegen waterpokken?
  8. Zijn er mensen voor wie dit vaccin niet geschikt is?
  9. Hoe kan ik mij laten vaccineren tegen waterpokken?
  10. Zijn er andere effectieve manieren om te tegen waterpokken te beschermen?

Het vaccin

  1. Welke waterpokkenvaccins zijn geregistreerd in Nederland?
  2. Waterpokken is een levend verzwakt vaccin. Wat betekent dit?
  3. Waaruit bestaat een waterpokkenvaccin?

Wat is waterpokken en hoe ernstig is het?

Waterpokken (varicella) wordt veroorzaakt door het varicellazostervirus. Meestal begint waterpokken met lichte koorts en hangerigheid. Na 1 of 2 dagen ontstaan op de huid kleine rode bultjes. Deze bultjes worden blaasjes die erg kunnen jeuken. Na een paar dagen drogen ze op en worden het korstjes. De klachten duren ongeveer 10 dagen. Meestal heeft de ziekte een mild beloop. Volwassenen en vooral zwangere vrouwen hebben vaak meer klachten. Soms kan waterpokken ernstige gevolgen hebben, bijvoorbeeld hersenontsteking. Na het doormaken van waterpokken blijft het virus in het lichaam achter, zonder actief te zijn. Als het virus later in het leven weer actief wordt, bijvoorbeeld omdat de weerstand afneemt, kan het gordelroos veroorzaken.

naar boven

Waar wordt waterpokken door veroorzaakt?

Waterpokken wordt veroorzaakt door een (eerste) infectie met het varicellazostervirus.

naar boven

Hoe vaak komt waterpokken in Nederland voor?

De meeste mensen in Nederland krijgen waterpokken als kind: meer dan 95% van de kinderen die in Nederland opgroeien heeft op de leeftijd van 6 jaar al waterpokken gehad [1]. Jaarlijks worden in Nederland ongeveer 265 patiënten met waterpokken opgenomen in het ziekenhuis, dit zijn voornamelijk kinderen onder de 4 jaar (bron: Dutch Hospital Data [2]).

naar boven

Wie kan waterpokken krijgen?

Iedereen die nog nooit waterpokken heeft gehad en niet is gevaccineerd tegen waterpokken kan in principe de ziekte krijgen. Mensen die al waterpokken hebben gehad, zijn meestal levenslang beschermd. De meeste mensen in Nederland krijgen waterpokken als kind. Sommige mensen kunnen erger ziek worden door waterpokken dan anderen, namelijk:

  • Kinderen die te vroeg geboren zijn en waarvan de moeder nooit waterpokken heeft gehad
  • Pasgeboren baby’s van moeders die zelf waterpokken doormaken vlak voor of na de bevalling
  • Mensen die minder afweer hebben
  • Vrouwen die zwanger zijn.

naar boven

Is waterpokken besmettelijk?

Ja, waterpokken is besmettelijk. Het virus zit in de keel en neus van iemand die besmet is. Door hoesten, niezen en praten, komen kleine druppeltjes met het virus in de lucht. Andere mensen kunnen deze druppeltjes inademen en daardoor besmet raken. Het virus zit ook in het vocht dat in de rode blaasjes zit. Mensen met waterpokken kunnen anderen besmetten vanaf 2 dagen voordat  de rode bultjes te zien zijn op de huid. Als de blaasjes ingedroogd zijn tot korstjes, zijn waterpokkenpatiënten niet meer besmettelijk. De tijd tussen besmet raken en ziek worden is ongeveer 10 dagen tot 3 weken.

naar boven

Hoe kan waterpokken worden voorkomen?

Waterpokken kan worden voorkomen door vaccinatie. Het is moeilijk om waterpokken te voorkomen op een andere manier, omdat iemand al besmettelijk is voordat er klachten zijn. Goede hygiëne bij het hoesten is belangrijk. Dat wil zeggen: gebruik papieren zakdoekjes en was de handen na het hoesten (zie ook de speciale pagina over handen wassen).

naar boven

Ik heb waterpokken gehad, kan ik het nog een keer krijgen?

Als je waterpokken hebt gehad, ben je daar meestal de rest van je leven tegen beschermd. Heel soms komt het voor dat iemand nogmaals waterpokken krijgt. Dit zijn vaak patiënten die een afweerstoornis hebben [3].

naar boven

Hoe effectief is vaccinatie tegen waterpokken?

Met de effectiviteit van een vaccinatie wordt bedoeld: hoe goed werkt de prik? Om dat te bepalen wordt een vergelijking gemaakt tussen mensen die wel en mensen die niet zijn gevaccineerd. Wanneer de effectiviteit van een vaccinatie bijvoorbeeld 92% is, dan betekent dit dat in de groep mensen die wel is gevaccineerd er 92% minder mensen ziek worden dan in de groep mensen die niet is gevaccineerd. De effectiviteit van een vaccinatie is nooit 100%, want er zijn altijd mensen die niet of onvoldoende op een vaccinatie reageren (zij maken dan geen of onvoldoende antistoffen aan).

Één vaccinatie tegen waterpokken geeft rond de 83% bescherming tegen waterpokken en 95-100% bescherming tegen ernstige klachten door waterpokken [4]. Herhaling van deze vaccinatie na minimaal 4-8 weken zorgt voor een betere bescherming, met een effectiviteit van ongeveer 95% [4]. Onderzoek onder mensen die twee vaccinaties hebben gehad, laat zien dat de effectiviteit 14 jaar later nog steeds 90% is. Het is nog niet duidelijk of hierna nog een extra herhaalvaccinatie nodig is [5].

naar boven

Als ik ingeënt ben tegen waterpokken, kan ik dan geen waterpokken meer krijgen?

Het is nog steeds mogelijk om waterpokken te krijgen na vaccinatie, maar de kans op het krijgen van (ernstige) waterpokken is veel kleiner.

naar boven

Hoe lang werkt de waterpokkenprik?

Onderzoek onder mensen die twee vaccinaties hebben gehad, laat zien dat de effectiviteit 14 jaar later nog steeds groot is (90%). Het is nog niet duidelijk of hierna nog een extra herhaalvaccinatie nodig is [5].

naar boven

Moet waterpokkenvaccinatie worden herhaald?

Een vaccinatie tegen waterpokken wordt na 4-8 weken herhaald. Het is momenteel nog onduidelijk of hierna nóg een extra  herhalingsprik nodig is.

naar boven

Is het inenten tegen waterpokken veilig?

Zoals bij alle vaccins die geregistreerd zijn voor gebruik in Nederland, is de veiligheid van het waterpokkenvaccin uitgebreid onderzocht en is het vaccin veilig bevonden[6, 7]. Het waterpokkenvaccin wordt op grote schaal gebruikt in onder meer de Verenigde Staten (sinds 1995), Duitsland (sinds 2004) en Australië (sinds 2005).

naar boven

Welke bijwerkingen kunnen er mogelijk optreden?

Zoals bij alle vaccins, kan ook waterpokkenvaccin milde bijwerkingen veroorzaken, zoals roodheid, pijn en zwelling op de plek waar is geprikt. Heel soms kunnen er ook huidafwijkingen ontstaan die lijken op waterpokken. In zeldzame gevallen kunnen deze huidafwijkingen besmettelijk zijn voor mensen die nog nooit waterpokken hebben gehad en niet zijn gevaccineerd. Dit kan vooral gevaarlijk zijn voor personen die meer kans hebben op ernstige complicaties door waterpokken, zoals zwangere vrouwen en mensen met een immuunstoornis. Daarom geldt: bent u gevaccineerd tegen waterpokken, probeer dan de eerste 6 weken na de inenting zoveel mogelijk nauw contact te vermijden met zwangere vrouwen en mensen met een immuunstoornis. Zeer zeldzame reacties, zoals een ernstige allergische reactie, zijn niet uit te sluiten.

Voor meer informatie en een overzicht van de meldingen van vermoede bijwerkingen na een vaccinatie kunt u terecht op de website van het Bijwerkingencentrum Lareb. Het gaat bij deze meldingen om het vermoeden van de melder dat het een bijwerking zou kunnen zijn. De relatie met het vaccin staat dus niet vast. Het kan ook gaan om een lichamelijke reactie die om een andere reden toevallig op hetzelfde moment plaatsvindt als de vaccinatie. Een uitgebreide beschrijving van mogelijke bijwerkingen is te vinden in de bijsluiter van het vaccin.

naar boven

Wie kan worden gevaccineerd tegen waterpokken?

In principe is het vaccin geschikt voor kinderen vanaf 11-12 maanden en volwassenen die nog nooit waterpokken hebben gehad. Er zijn mensen voor wie het vaccin niet geschikt of zinvol is (zie hieronder). Daarom is het belangrijk om dit te overleggen met uw arts.

naar boven

Zijn er mensen voor wie het vaccin niet geschikt is?

Ja, personen met een ernstig verzwakt immuunsysteem, bijvoorbeeld door het gebruik van medicijnen die het immuunsysteem onderdrukken, mogen niet worden ingeënt met dit vaccin. U kunt dit overleggen met uw arts.

Naar informatie voor professionals waterpokkenvaccinatie

naar boven

Hoe kan ik me laten vaccineren tegen waterpokken?

Waterpokkenvaccinatie is in Nederland niet opgenomen in het Rijksvaccinatieprogramma en wordt niet vergoed via de basiszorgverzekering. U kunt er – in overleg met uw arts – voor kiezen om gebruik te maken van deze vaccinatie. Deze dient u dan zelf te betalen. De vaccins zijn alleen op recept verkrijgbaar, via een (huis)arts, GGD of vaccinatiecentrum. Voor informatie over de prijs van de vaccinaties kunt u contact opnemen met uw apotheek of vaccinatiecentrum. Op deze website vindt u een overzicht van de geregistreerde vaccins met een link naar de bijsluiter. Houd er rekening mee dat wanneer een vaccin geregistreerd is, dit niet automatisch betekent dat het ook verkrijgbaar is in Nederland.

naar boven

Zijn er andere effectieve manieren om je tegen waterpokken te beschermen?

Het is moeilijk om waterpokken op een andere manier te voorkómen dan door vaccinatie. Dit komt omdat iemand al besmettelijk is voordat er klachten zijn. Goede hygiëne bij het hoesten is belangrijk. Dat wil zeggen: gebruik papieren zakdoekjes en was uw handen na het hoesten ( zie ook de speciale pagina over handen wassen).

naar boven

Welke waterpokkenvaccins zijn geregistreerd in Nederland?

Merknaam

Beschermt tegen

Geschikt voor personen

Provarivax®

Waterpokken

Vanaf 12 maanden

Priorix-Tetra®

Waterpokken, bof, mazelen en rodehond

11 maanden tot en met 12 jaar

ProQuad® Waterpokken, bof, mazelen en rodehond Vanaf 12 maanden

Klik op de merknaam voor de bijsluiter van het vaccin. Voor de beste bescherming is een serie van 2 vaccinaties nodig.

Houd er rekening mee dat wanneer een vaccin geregistreerd is, dit niet automatisch betekent dat het ook verkrijgbaar is in Nederland.

naar boven

Waterpokkenvaccin is een levend verzwakt vaccin, wat betekent dit?

Waterpokkenvaccin is een zogenaamd ‘levend verzwakt vaccin’. Dit houdt in dat de natuurlijke ziekteverwekker, het virus, wordt verzwakt, waardoor het geen ziekte meer veroorzaakt, maar wel afweer opwerkt. Levend verzwakte vaccins wekken dus een reactie op in het lichaam die lijkt op een sterk afgezwakte vorm van de ziekte. Hierdoor zorgen zij voor goede en langdurige bescherming. Levend verzwakte vaccins zijn echter niet geschikt voor zwangere vrouwen en mensen met een immuunstoornis.

naar boven

Waaruit bestaat een waterpokkenvaccin?

Een waterpokkenvaccin bevat drie soorten bestanddelen:

  1. Antigenen: dit zijn verzwakte delen van het waterpokkenvirus waartegen bescherming (immuniteit) wordt opgewekt.
  2. Hulpstoffen (bijv. adjuvantia): dit zijn stoffen die aan het vaccin worden toegevoegd om de werkzaamheid te verbeteren, de houdbaarheid te verlengen, het vaccin stabiel te houden, de toediening te vergemakkelijken, etc. Het zijn stoffen die goed zijn onderzocht en waar al jarenlang ervaring mee is.
  3. Reststoffen: dit zijn de resten van stoffen uit het productieproces van het vaccin. Bijvoorbeeld om te voorkomen dat er ongewenste bacteriën tijdens het productieproces groeien. Deze reststoffen worden, voordat het vaccin in gebruik wordt genomen, zoveel mogelijk verwijderd. Echter, zeer kleine hoeveelheden kunnen nog achter blijven. Het gaat dan om hoeveelheden die geen schade kunnen veroorzaken.

In de bijsluiter staat beschreven uit welke bestanddelen het waterpokkenvaccin precies bestaat.
Meer informatie over de verschillende bestanddelen en hun functie is te vinden op de website van het Rijksvaccinatieprogramma: bestanddelen van vaccins.
Informatie voor professionals waterpokkenvaccinatie

naar boven

Referenties

1.    van Lier, A., et al., Varicella zoster virus infection occurs at a relatively young age in The Netherlands. Vaccine, 2013. 31(44): p. 5127-33.
2.    T.M. Schuring-van 't Klooster and H.E. de Melker, The National Immunisation Programme in the Netherlands - Surveillance and developments in 2014-2015. 2015: Bilthoven: National Institute for Public Health and the Environment (RIVM).
3.    Arvin, A.M., C.M. Koropchak, and A.E. Wittek, Immunologic evidence of reinfection with varicella-zoster virus. J Infect Dis, 1983. 148(2): p. 200-5.
4.    World Health Organization, Varicella and herpes zoster vaccines: WHO position paper, June 2014, in Weekly epidemiological record. 2014. p. 265-288.
5.    Baxter, R., et al., Long-term effectiveness of varicella vaccine: a 14-Year, prospective cohort study. Pediatrics, 2013. 131(5): p. e1389-96.
6.    Chaves, S.S., et al., Safety of varicella vaccine after licensure in the United States: experience from reports to the vaccine adverse event reporting system, 1995-2005. J Infect Dis, 2008. 197 Suppl 2: p. S170-7.
7.    Kuter, B.J., et al., Safety and immunogenicity of a combination measles, mumps, rubella and varicella vaccine (ProQuad). Hum Vaccin, 2006. 2(5): p. 205-14.

Home / Onderwerpen / V / Vaccinaties op maat / Waterpokkenvaccinatie

RIVM De zorg voor morgen begint vandaag
Menu