Meningokokken B-vaccinatie

Meningokokkenziekte is een verzamelnaam voor ziekten die worden veroorzaakt door een bacterie, de meningokok. Deze bacterie kan ernstige ziektebeelden geven, zoals bloedvergiftiging of hersenvliesontsteking, en tot sterfte leiden. Er zijn verschillende vaccinaties beschikbaar. Op deze pagina vindt u vragen en antwoorden over de meningokokken B-vaccinatie.

Bent u als professional betrokken bij deze vaccinatie, dan kunt u meer informatie vinden op de speciale pagina voor professionals.

Meningokokken algemeen

  1. Wat is meningokokkenziekte en hoe ernstig is het?
  2. Waar wordt meningokokkenziekte door veroorzaakt?
  3. Hoe kun je je tegen meningokokkenziekte beschermen?
  4. Hoe vaak komt meningokokkenziekte in Nederland voor?
  5. Wie kan meningokokkenziekte krijgen?
  6. Is meningokokkenziekte besmettelijk?
  7. Ik heb al een keer meningokokkenziekte B gehad, kan ik het nog een keer krijgen?

Vaccinatie tegen meningokokken B

  1. Hoe effectief is een inenting tegen meningokokken B?
  2. Als ik gevaccineerd ben tegen meningokokken B, kan ik dan geen meningokokkenziekte meer krijgen?
  3. Is het inenten tegen meningokokken B veilig?
  4. Welke bijwerkingen kunnen er mogelijk worden verwacht?
  5. Is er al ervaring met meningokokken B-vaccinatie in andere landen?
  6. Wie kan worden ingeënt tegen meningokokken B?
  7. Hoe lang werkt een meningokokken B-vaccinatie?
  8. Moet meningokokken B-vaccinatie worden herhaald?
  9. Waar kan ik mezelf of mijn kinderen tegen meningokokken B laten vaccineren?
  10. Als ik mijzelf of mijn kinderen tegen meningokokken B wil laten vaccineren, moet ik dat dan zelf betalen?
  11. Zijn er andere effectieve manieren om tegen meningokokken B te beschermen?

Het vaccin

  1. Is het meningokokken B-vaccin goedgekeurd voor gebruik in Nederland?
  2. Welke meningokokken B-vaccins zijn geregistreerd in Nederland?
  3. Is het meningokokken B-vaccin beschikbaar in Nederland?
  4. Waaruit bestaat een meningokokken B-vaccin?

Wat is meningokokkenziekte en hoe ernstig is het?

Meningokokkenziekte is een verzamelnaam voor ernstige ziekten die worden veroorzaakt door een bacterie: de meningokok. In Nederland komt de ziekte regelmatig voor. Bij besmetting met meningokokken kunnen kinderen of volwassenen in korte tijd (binnen enkele uren) erg ziek worden. Zij kunnen bijvoorbeeld een bloedvergiftiging (sepsis) of hersenvliesontsteking (nekkramp) krijgen.

naar boven

Waar wordt meningokokkenziekte door veroorzaakt?

Meningokokkenziekte wordt veroorzaakt door een bacterie: de meningokok. De bacterie is van mens op mens overdraagbaar. De bacterie bevindt zich gewoonlijk in de neusholte van gezonde mensen. Zij worden hier niet ziek van. Maar als deze bacterie in de bloedbaan of in het zenuwstelsel komt kunnen mensen wél ernstig ziek worden. Er zijn verschillende soorten van deze bacterie. Meningokokken B komen in Nederland het meest voor. Voorheen kwam de meningokok C ook vaak voor in Nederland. Inmiddels is het vóórkomen van dit type aanzienlijk gedaald, omdat kinderen hiertegen worden gevaccineerd.

naar boven

Hoe kun je je tegen meningokokkenziekte beschermen?

Er bestaan meerdere vaccins die elk tegen één of meerdere soorten van de meningokokbacterie beschermen. Begin jaren 2000 waren er veel infecties met meningokokken C. Vanuit het Rijksvaccinatieprogramma krijgen kinderen daarom sinds 2002 een meningokokken C-vaccinatie als ze 14 maanden oud zijn. Op dit moment is meningokokken B het meest voorkomende type. Er is sinds kort ook een vaccin tegen meningokokken B. Deze vaccinatie is niet opgenomen in het Rijksvaccinatieprogramma. Daarnaast is er een combinatievaccin tegen meningokokkengroep A, C, W en Y dat soms aan reizigers wordt geadviseerd die naar landen gaan waar deze meningokokkensoorten veel voorkomen. Meer informatie hierover is te vinden op de website van het Landelijk Coördinatiecentrum Reizigersadvisering (LCR).

naar boven

Hoe vaak komt meningokokkenziekte in Nederland voor?

Het optreden van meningokokkeninfecties varieert door de tijd heen. Het is niet bekend hoe dit komt. Het aantal gevallen van meningokokkenziekte is de laatste jaren afgenomen. In 2014 zijn er 60 gevallen van meningokokken B gemeld, in 2010 waren dat er nog 112. Van alle gevallen van meningokokkenziekte in 2014, werd 73% veroorzaakt door meningokokken B. Hierbij ging het voor een groot deel (40%) om kinderen jonger dan 5 jaar (1). In de tabel hieronder staat weergegeven hoeveel gevallen van meningokokken B er zijn gemeld in Nederland tussen 2001 en 2015, gesorteerd op leeftijdscategorie.

Tabel 1. Aantal gevallen meningokokken B van 2001-2015 (t/m juni 2015), gesorteerd naar leeftijdscategorie*. (Bron: Nederlands Referentielaboratorium voor Bacteriële Meningitis)

Leeftijd

2001

2002

2003

2004

2005

2006

2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

0-4 jr

210

180

137

120

96

70

77

59

65

52

37

41

36

24

12

5-9

54

53

36

22

27

20

18

17

17

12

3

3

6

8

3

10-19

88

72

49

40

38

28

27

17

18

13

10

10

11

9

6

20-39

32

19

27

12

20

16

14

7

11

13

10

9

12

6

5

40-64

24

31

28

22

16

11

11

15

7

12

10

6

17

8

1

65+

14

20

16

15

12

10

12

13

8

10

5

7

6

5

5

Totaal

422

375

293

231

209

155

159

128

126

112

75

76

88

60

32

* Er worden ook gevallen van meningokokken vastgesteld door middel van een andere test dan hier is gebruikt, waardoor het daadwerkelijke aantal gevallen iets hoger ligt dan in deze tabel genoemd.

naar boven

Wie kan meningokokkenziekte krijgen?

Iedereen kan meningokokkenziekte krijgen, maar het komt het meest voor bij jonge kinderen en jongvolwassenen (zie ook de tabel hierboven). De bacterie die meningokokkenziekte veroorzaakt, bevindt zich in de neusholte van gezonde mensen. Zij worden hier niet ziek van. Maar wanneer deze bacterie in de bloedbaan of in het zenuwstelsel komt, kunnen mensen hier wel ernstig ziek van worden. Ze kunnen bijvoorbeeld een bloedvergiftiging of hersenvliesontsteking krijgen.

naar boven

Is meningokokkenziekte besmettelijk?

Ja, meningokokkenziekte is besmettelijk. De overdracht van de meningokok gaat van mens op mens via druppeltjes vanuit de neus-keelholte. Besmetting gebeurt door het inademen van kleine druppeltjes of via direct contact, zoals zoenen. De bacteriën kunnen weken tot maanden in de neus- en keelholte blijven zonder ziekte te veroorzaken. Ook wanneer iemand zelf niet ziek is, maar wel de bacterie bij zich draagt, kan hij of zij anderen besmetten.

naar boven

Ik heb al een keer meningokokkenziekte B gehad, kan ik het nog een keer krijgen?

Het komt zelden voor dat iemand twee keer meningokokkenziekte door meningokokken B krijgt. Dit komt doordat het lichaam tijdens de ziekte afweerstoffen opbouwt die bescherming geven tegen meningokokken B. Het is echter nog wel mogelijk om besmet te worden met een meningokok uit een andere groep, zoals meningokokken A, C of W. Bij sommige erfelijke afweerstoornissen (zoals complementdeficiënties) is de kans op het nogmaals krijgen van meningokokkenziekte groter.

naar boven

Hoe effectief is een inenting tegen meningokokken B?

Er bestaan honderden varianten (subtypen) van meningokokken B. Onderzoek uit het Verenigd Koninkrijk voorspelt dat het meningokokken B-vaccin beschermt tegen bijna 90% van de subtypen van meningokokken B (2). Het is nog niet duidelijk hoeveel gevallen van meningokokkenziekte kunnen worden voorkomen door vaccinatie.

naar boven

Als ik gevaccineerd ben tegen meningokokken B, kan ik dan geen meningokokkenziekte meer krijgen?

Het is nog steeds mogelijk om meningokokkenziekte te krijgen, alleen is de kans kleiner. De meningokokken B-vaccinatie beschermt vooral tegen meningokokkenziekte veroorzaakt door groep B. Maar er zijn ook andere groepen die meningokokkenziekte kunnen veroorzaken, zoals groep W. Er wordt verwacht dat dit vaccin ook bescherming biedt tegen andere varianten meningokokken, maar het is nog niet bekend tegen welke typen en hoe goed dit werkt (3). Tegen meningokokken C worden kinderen met 14 maanden al ingeënt via het Rijksvaccinatieprogramma.

naar boven

Is het inenten tegen meningokokken B veilig?

Zoals bij alle vaccins die geregistreerd zijn voor gebruik in Nederland, is de veiligheid van het meningokokken B-vaccin uitgebreid onderzocht en veilig bevonden(3, 4). Hoewel het vaccin nog niet op grote schaal wordt gebruikt, zijn er wereldwijd al meer dan een miljoen inentingen gegeven in meer dan negentien landen, zoals het Verenigd Koninkrijk en Canada. Tot nu toe zijn er geen ernstige bijwerkingen gerapporteerd.

naar boven

Welke bijwerkingen kunnen er mogelijk worden verwacht?

Bijwerkingen die het meest voorkomen bij jongeren en volwassenen na een meningokokken B-vaccinatie zijn: pijn op de plek waar is geprikt, hoofdpijn en algeheel niet lekker voelen. Bij kinderen tot 10 jaar zijn dit pijn, zwelling of roodheid op de injectieplaats en koorts (≥38 0C). Bij kinderen jonger dan 2 jaar komt koorts meer voor als deze vaccinatie tegelijk gegeven wordt met andere vaccinaties. Zeer zeldzame reacties, zoals een ernstige allergische reactie, zijn niet uit te sluiten. Voor meer informatie en een overzicht van de meldingen van vermoede bijwerkingen na een vaccinatie kunt u terecht op de website van het Bijwerkingencentrum Lareb. Het gaat bij deze meldingen om het vermoeden van de melder dat het een bijwerking zou kunnen zijn. De relatie met het vaccin staat dus niet vast. Het kan ook gaan om een lichamelijke reactie die om een andere reden plaatsvindt en die toevallig op hetzelfde moment gebeurt als de vaccinatie. Een uitgebreide beschrijving van mogelijke bijwerkingen is te vinden in de bijsluiter van het vaccin.

naar boven

Is er al ervaring met meningokokken B-vaccinatie in andere landen?

Ja, in sommige andere landen wordt meningokokken B-vaccinatie aangeraden bij jonge kinderen, namelijk in Australië, Canada, Duitsland, Griekenland, Hongarije, Italië, Oostenrijk, Polen, Portugal, Spanje, Tsjechië en het Verenigd Koninkrijk. In Canada en Portugal wordt dit ook aangeraden voor kinderen tussen 10 en 14 jaar (1).

naar boven

Wie kan worden ingeënt tegen meningokokken B?

Vanaf de leeftijd van 2 maanden kan iemand worden ingeënt tegen meningokokken B. Overleg met uw (huis)arts, GGD of met een (reizigers)vaccinatiecentrum of het vaccin geschikt is voor u of uw kinderen.

naar boven

Hoe lang werkt een meningokokken B-vaccinatie?

Het is momenteel nog onbekend hoe lang een meningokokken B-vaccinatie bescherming biedt tegen meningokokkenziekte.

naar boven

Moet meningokokken B-vaccinatie worden herhaald?

Ja, voor optimale bescherming is het nodig om de vaccinatie te herhalen. Afhankelijk van de leeftijd zijn er in totaal twee tot vier vaccinaties nodig.

naar boven

Waar kan ik mijzelf of mijn kinderen tegen meningokokken B laten vaccineren?

Het vaccin tegen meningokokken B is alleen op recept verkrijgbaar, via een (huis)arts of (reizigers)vaccinatiecentrum. Overleg met uw (huis)arts, GGD of met een (reizigers)vaccinatiecentrum of het vaccin geschikt is voor u of uw kinderen.

naar boven

Als ik mijzelf of mijn kinderen tegen meningokokken B wil laten vaccineren, moet ik dat dan zelf betalen?

Ja, het vaccin tegen meningokokken B moet u zelf betalen. Voor informatie over de prijs en beschikbaarheid kunt u contact opnemen met uw apotheek of vaccinatiecentrum.

naar boven

Zijn er andere effectieve manieren om tegen meningokokken B te beschermen?

Ja, er zijn ook andere manieren om de kans op besmetting met meningokokken B te verkleinen, zoals goede hygiëne, maar die zijn veel minder effectief in het voorkomen van besmetting en ziekte dan vaccinatie. Mensen die de meningokok bij zich dragen, kunnen de bacterie overdragen op een ander, ook al zijn zij zelf niet ziek. Daarom is een goede hygiëne bij het hoesten altijd belangrijk (dat wil zeggen: gebruik papieren zakdoekjes en was uw handen na het hoesten, zie ook de speciale pagina over handen wassen). Gezinsleden en - in bijzondere gevallen - andere mensen die zeer nauw contact hebben gehad met een patiënt met meningokokkenziekte (ook wel knuffelcontacten genoemd), kunnen antibiotica krijgen om de ziekte en de verspreiding ervan te voorkomen. De GGD of behandelend arts van de patiënt inventariseert wie deze medicijnen nodig hebben.

naar boven

Is het meningokokken B-vaccin goedgekeurd voor gebruik in Nederland?

Ja, het vaccin Bexsero® tegen meningokokken B is goedgekeurd voor gebruik in Nederland door het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen. Het kan gebruikt worden bij personen van 2 maanden en ouder. Afhankelijk van de leeftijd zijn er in totaal twee tot vier vaccinaties nodig voor optimale bescherming.

naar boven

Welke meningokokken B-vaccins zijn geregistreerd in Nederland?

In Nederland is één meningokokken B-vaccin geregistreerd voor gebruik: Bexsero®.

Merknaam

Beschermt tegen

Geschikt voor personen

Bexsero®*

Groep B meningokokken

Vanaf 2 maanden

Klik op de merknaam voor de bijsluiter van het vaccin.

* Voor dit vaccin is er aanvullende monitoring. Dat betekent dat patiënten en zorgverleners gevraagd worden om extra alert te zijn op bijwerkingen. Meld die bijwerkingen bij Bijwerkingencentrum Lareb.

Houd er rekening mee dat wanneer een vaccin geregistreerd is, dit niet automatisch betekent dat het ook verkrijgbaar is in Nederland.

naar boven

Is het meningokokken B-vaccin beschikbaar in Nederland?

Momenteel is er internationaal een tekort aan meningokokken B-vaccin. In Nederland is dit vaccin tijdelijk niet of zeer beperkt beschikbaar.

naar boven

Waaruit bestaat een meningokokken B-vaccin?

Een meningokokken B-vaccin bevat drie soorten bestanddelen:

  1. Antigenen: dit zijn onschadelijk gemaakte delen van de meningokokbacterie waartegen bescherming (immuniteit) wordt opgewekt.
  2. Hulpstoffen (bijv. adjuvantia): dit zijn stoffen die aan het vaccin worden toegevoegd om de werkzaamheid te verbeteren, de houdbaarheid te verlengen, het vaccin stabiel te houden, de toediening te vergemakkelijken, etc. Het zijn stoffen die goed zijn onderzocht en waar al jarenlang ervaring mee is.
  3. Reststoffen: dit zijn de resten van stoffen uit het productieproces van het vaccin. Bijvoorbeeld om te voorkomen dat er ongewenste bacteriën tijdens het productieproces groeien. Deze reststoffen worden, voordat het vaccin in gebruik wordt genomen, zoveel mogelijk verwijderd. Echter, zeer kleine hoeveelheden kunnen nog achter blijven. Het gaat dan om hoeveelheden die geen schade kunnen veroorzaken.

In de bijsluiter staat beschreven uit welke bestanddelen het meningokokken B-vaccin precies bestaat. Meer informatie over de verschillende bestanddelen en hun functie is te vinden op de pagina bestanddelen van vaccins.

Naar informatie voor professionals meningokokken B-vaccinatie

Referenties

  1. National Institute for Public Health and the Environment. The National Immunisation Programme in the Netherlands - Surveillance and developments in 2014-2015. 2015.
  2. Frosi G, Biolchi A, Sapio ML, Rigat F, Gilchrist S, Lucidarme J, et al. Bactericidal antibody against a representative epidemiological meningococcal serogroup B panel confirms that MATS underestimates 4CMenB vaccine strain coverage. Vaccine. 2013;31(43):4968-74.
  3. Watson PS, Turner DP. Clinical experience with the meningococcal B vaccine, Bexsero((R)): Prospects for reducing the burden of meningococcal serogroup B disease. Vaccine. 2016;34(7):875-80.
  4. MacNeil JR, Rubin L, Folaranmi T, Ortega-Sanchez IR, Patel M, Martin SW. Use of Serogroup B Meningococcal Vaccines in Adolescents and Young Adults: Recommendations of the Advisory Committee on Immunization Practices, 2015. MMWR Morbidity and mortality weekly report. 2015;64(41):1171-6.

naar boven

 

Home / Onderwerpen / V / Vaccinaties op maat / Meningokokken B-vaccinatie

RIVM De zorg voor morgen begint vandaag
Menu