Hoe herken ik tularemie?

Er zijn verschillende typen van de bacterie die de ziekte tularemie veroorzaakt. Niet iedereen die besmet wordt met de bacterie krijgt klachten. Of iemand ziek wordt, hangt af van:

• het type bacterie
• de manier van besmetting (bijvoorbeeld via de huid, via inademen of via voedsel)
• hoeveel bacteriën in het lichaam zijn gekomen
• iemands weerstand

De ziekte kent verschillende vormen. De meeste mensen krijgen zweren op hun huid na het aanraken van besmette dode dieren of de beet van een besmet insect.

Meestal begint de ziekte met:

• koorts
• hoofdpijn
• spierpijn
• koude rillingen
• (soms) keelpijn

Binnen 24 tot 48 uur verschijnt er een ontstoken blaar op de plek van de infectie. Vaak is dat een vinger, arm, oog of het gehemelte. Andere mogelijke klachten zijn:

• opgezwollen lymfeklieren
• keelontsteking
• oogontsteking
• longontsteking
• ernstige buikklachten en diarree

Na een besmetting worden mensen na 1 tot 21 dagen ziek. Meestal is dit 3 tot 5 dagen.

De ziekte is zeldzaam en de klachten lijken op die van andere ziekten. Daarom denkt een arts vaak niet meteen aan tularemie.

Weke mensen kunnen erg ziek worden van tularemie?

Mensen van wie het immuunsysteem niet goed werkt, lopen het risico om ernstiger ziek te worden dan gezonde mensen.

Hoe krijg ik tularemie?

In Nederland is de kans op het krijgen van tularemie erg klein. Mensen die veel in contact komen met in het wild levende dieren, zoals jagers, slagers, boeren en sommige laboratoriummedewerkers, lopen een groter risico. Iemand kan tularemie krijgen door:

• Contact met besmette dieren, bijvoorbeeld een geschoten haas. De bacterie kan door beschadigde huid binnendringen.
• Een beet van een besmette daas, mug of teek.
• Het eten van besmet voedsel, zoals besmet vlees dat niet goed verhit is.
• Het drinken van besmet water.
• Het inademen van de bacterie via stof. Bijvoorbeeld door maaien.
• Contact met de bacterie in het laboratorium zonder de juiste voorzorgmaatregelen.

De bacterie kan ook honden of katten besmetten. Besmetting van een hond of kat naar een mens is zeldzaam. Mensen kunnen elkaar niet besmetten.

Hoe voorkom ik tularemie?

Er is geen inenting om tularemie te voorkomen. De bacterie kan lange tijd overleven in een koele, vochtige omgeving. De adviezen hieronder verkleinen de kans op de ziekte.

In de natuur:

• Raak geen wilde hazen of knaagdieren  aan, alleen eventueel met handschoenen.
• Voorkom beten van insecten en teken:
  o    Draag dichte schoenen, lange mouwen en een lange broek. Stop broekspijpen in sokken.
  o    Smeer onbedekte huid in met een middel tegen insecten waar DEET diethyltoluamide (diethyltoluamide) in zit.
  o    Controleer regelmatig op tekenbeten. Verwijder teken snel en zorgvuldig.
• Drink geen oppervlaktewater (rivieren, sloten, meren) en voorkom contact met oppervlaktewater.

Verder:

• Draag handschoenen en een mondmasker als u met dode dieren werkt die besmet kunnen zijn of werk doet waarbij veel stof vrijkomt (bijv. maaien).
• Verhit vlees van wild heel goed. Het invriezen van dieren of vlees doodt de bacterie niet.

Iemand die tularemie heeft gehad, krijgt de ziekte niet opnieuw.

Is tularemie te behandelen?

Tularemie wordt behandeld met antibiotica. Patiënten kunnen wekenlang klachten houden, maar de meeste mensen worden met antibiotica weer helemaal beter. Als de huisarts denkt dat iemand tularemie heeft, is het belangrijk om (laboratorium)onderzoek te laten doen.

Hoe vaak komt tularemie voor?

In Nederland kwam tularemie in 1953 voor het eerst voor, daarna jarenlang niet. Sinds 2011 wordt de bacterie af en toe gevonden bij mensen en hazen. Van 2011 tot en met 2024 zijn er in totaal 39 mensen met tularemie gemeld. Dit verschilde van 0 tot 9 patiënten per jaar, verspreid over het land. Acht mensen hebben de infectie waarschijnlijk in het buitenland gekregen. Het komt bijna niet voor dat meerdere mensen ziek zijn geworden door dezelfde bron, alleen soms binnen gezinnen.

De bacterie die tularemie veroorzaakt, komt voor op het noordelijk halfrond. In Europa komt de ziekte het vaakst voor in Zweden en Finland. In Noord-Amerika komt een ander type van de bacterie voor dan in Europa en Azië. Het type in Noord-Amerika maakt mensen makkelijker en ernstiger ziek.