Legionella

Legionella is een bacterie die een acute infectie van de luchtwegen kan veroorzaken (legionellose). Deze aandoening heeft twee bekende ziektebeelden: legionellapneumonie (veteranenziekte), een ernstige vorm van longontsteking en Pontiac fever, een griepachtige aandoening.

Wat is legionellose?

Legionellose is een infectie door een bacterie. Deze bacterie heet Legionella. De meeste mensen worden na blootstelling aan deze bacterie niet ziek. Soms krijgt men milde, griepachtige klachten (legionellagriep of pontiac fever). Dat gaat na een paar dagen vanzelf weer over. Soms veroorzaakt de legionellabacterie een ernstige longontsteking: veteranenziekte oftewel legionellalongonsteking.

Hoe vaak komt het voor?

De meeste jaren zijn er tussen de 300 en 400 meldingen in Nederland van patiënten met een legionellalongontsteking. In de zomer komt een legionellalongontsteking vaker voor dan in de winter. Sommige jaren ligt het aantal meldingen wat hoger dan gebruikelijk. Dit hangt meestal samen met bepaalde weersomstandigheden. Vooral bij hevige regenval na een relatief warme periode, zien we een toename van het aantal patiënten. Het werkelijke aantal patiënten ligt waarschijnlijk wat hoger dan het aantal meldingen. Door beperkingen in de diagnostiek worden mogelijk niet alle patiënten gediagnosticeerd. De actuele situatie van Legionellose in Nederland is hieronder in de figuur te zien en in de Atlasinfectieziekten.

 Aantal meldingen per jaar Figuur 1: Het totaal aantal meldingen van legionellapneumonie per jaar (gebaseerd op eerste ziektedag) in de periode 2007-2016, en indeling of de ziekte waarschijnlijk werd opgelopen binnen Nederland of tijdens een reis in het buitenland.

 Meldingen lopen jaar  5juli2017

Figuur 2: De grafiek Legionellosemeldingen Lopend jaar toont het voorlopig aantal meldingen van Legionellose per maand van eerste ziektedag.  Ter vergelijking zijn de aantallen van vorig jaar en het gemiddelde, minimum en maximum  aantal van de voorgaande 5-jaar (2012-2016) weergegeven.  Het gaat om in deze figuur om actuele, voorlopige gegevens: gegegevens zijn nog niet compleet en de inhoudelijke controles zijn nog niet afgerond.  Daardoor kunnen er kleine verschillen zijn met de aantallen in andere rapportages. 

Het hoge aantal meldingen in juni 2016 hing was waarschijnlijk gerelateerd aan het extreem natte weer. Er waren geen aanwijzingen voor een gemeenschappelijke bron. 

Ziekteverschijnselen

De meeste mensen worden niet ziek na besmetting. Als er wel ziekteverschijnselen optreden gebeurt dat meestal vijf à zes dagen na de besmetting (met een uitloop van twee tot negentien dagen).

De ziekte begint meestal met koorts, koude rillingen, hoofdpijn en spierpijn, gevolg door een droge hoest. Als er daarna een longontsteking ontstaat, zijn er klachten zoals:

  • hoge koorts
  • kortademigheid, benauwdheid of pijn bij de ademhaling
  • koude rillingen
  • soms verwardheid of een delier
  • soms last van hoofdpijn, braken en diarree

Mensen kunnen ernstig ziek worden van een longontsteking door legionella. Meestal is opname in het ziekenhuis en behandeling met antibiotica nodig. Na ziekte kan het lang duren voordat iemand zich weer helemaal goed voelt. In Nederland overlijdt circa 2 - 10% van de patiënten met een legionellalongontsteking. Vooral bij mensen op hoge leeftijd is de kans op overlijden groter.

Besmetting

 Je kunt ziek worden door het inademen van de bacterie. Je wordt niet ziek door het drinken van water met Legionella. Het komt vrijwel nooit voor dat een patiënt met legionellose iemand anders besmet.

Besmettingsbronnen:
De legionellabacterie komt van nature voor in grond en in water. In water zitten meestal heel weinig legionellabacteriën. Maar soms kan legionella in water erg snel groeien, vooral als het water stilstaat en tussen 25 en 45 graden warm is.

Wordt er gesproeid met water met veel Legionella erin? Dan kan iemand hele kleine druppeltjes water (aerosolen) inademen. Zo kan iemand besmet raken. Dit kan bijvoorbeeld tijdens het douchen of door het gebruik van een hoge druk spuit. Ook bij whirlpools ontstaan veel kleine waterdruppeltjes die ingeademd kunnen worden.

Legionella kan ook groeien in natte koeltorens. Dit zijn systemen die bijvoorbeeld gebruikt worden in de industrie of voor de koeling van een (kantoor)gebouw. Deze systemen vernevelen water. Door het inademen van deze nevel kun je besmet raken.

De legionellabacterie wordt ook gevonden in grond, bijvoorbeeld potgrond. Mogelijk kun je ook besmet raken door inademing van kleine deeltjes grond. Het is nog niet helemaal duidelijk hoe vaak mensen op deze manier besmet raken.

Na melding van een patient doet de GGD onderzoek naar de mogelijke bron van de besmetting. Ondanks dat onderzoek blijft bij veel patiënten onbekend wat de besmettingsbron was. Het RIVM doet onderzoek naar mogelijk alternatieve besmettingsbronnen.

Wie kan legionellose krijgen?

Iedereen kan legionellose krijgen, maar het komt zelden voor dat mensen onder de 40 jaar longontsteking door legionella krijgen. Het risico op een longontsteking door legionella is heel laag, maar het risico stijgt wel met de leeftijd. De ziekte komt vaker voor bij mannen dan bij vrouwen.

Sommige mensen hebben een hogere kans op een longontsteking door legionella:

  • mensen ouder dan 60 jaar
  • mensen die roken
  • mensen met een slechte gezondheid
  • mensen die medicijnen gebruiken waardoor de afweer minder wordt

LeeftijdFiguur 3: Leeftijd en geslachtsverdeling van patiënten met legionellapneumonie.

Preventie

Er bestaat geen inenting tegen de ziekte. Door te stoppen met roken verkleint u het risico op een longontsteking door legionella.

Onder meer ziekenhuizen, verpleeghuizen en hotels moeten maatregelen uitvoeren om groei van legionellabacteriën in het drinkwater te voorkomen. Deze maatregelen moeten zijn vermeld in een legionella-beheersplan. Ook bij sauna's, zwembaden en natte koeltorens moet een legionella-beheersplan worden uitgevoerd. Meer informatie hierover is te vinden op de website van de Rijksoverheid over deze regelgeving.

Legionellapreventie is niet noodzakelijk bij alle openbare waterinstallaties. Meer uitleg waarom legionellapreventie bij een gymzaal of een school niet nodig is, maar wel bij een sauna of hotel vind u op de pagina over prioritaire installaties.

Preventie thuis

Voor uw drinkwater thuis hoeft u geen legionella-beheersplan uit te voeren. De kans dat u thuis ziek wordt door legionellabacteriën is erg klein. U kunt legionella-groei wel beperken door op het volgende letten:

  • Stel de boiler of combiketel goed af (tenminte 60 graden).
  • Gebruik het warme en koude water minimaal wekelijks. Spoel direct na terugkeer van vakantie even de kranen en douche door om het water te verversen.
  • Maak niet zelf aanpassingen aan de drinkwaterinstallatie maar laat dat doen door een erkend installatiebedrijf.

Maak apparaten die water vernevelen of sproeien regelmatig schoon. Laat geen water in deze apparaten staan als het langer dan een week niet wordt gebruikt. Voorbeelden:

  • Tuinslang, hoge drukspuit en andere sproeiende (speel)apparaten na gebruik goed leegl laten open. Leeg ook de plantenspuit na ieder gebruik
  • Bubbelbad (spa, whirlpool, jacuzzi, hot tub, etc.) regelmatig reinigen en ontsmetten volgens de gebruiksaanwijzing. Staat het bubbelbad in de tuin? Zorg dat er geen aarde/grond in het water komt
  • apneu apparaat (CPAP): Vul het waterreservoir met afgekoeld gekookt water en ververs dit dagelijks. Reinig het masker dagelijks.  Reinig en ontsmet het reservoir wekelijks volgens de gebruikesaanwijzing.
  • Ontkalk de douche regelmatig.
  • Luchtbevochtigers: vullen met gekookt en afgekoeld water. Reinig en ontkalk regelmatig het reservoir en ververs het water minimaal wekelijks
  • Waterbevalling: maak het bad voor gebruik schoon en vul het bad pas als de bevalling begint. Gebruik geen baden met watercirculatie of verwarming. Gebruik bij huurbaden altijd een hygiënische hoes.

U kunt geen legionella-longontsteking krijgen van apparaten waar de temperatuur regelmatig boven de 60°C komt of waarvan het water niet wordt verneveld. Voorbeelden: koffiezetapparaten, waterbakjes (bijv. op verwarming) en stoomapparaten.
 

Informatie voor professionals 
 

GGD-en kunnen voor het uitvoeren van legionellapreventie-taken het document   Preventie en melding van Legionellabacteriën in water gebruiken. 

Meer informatie over legionellose voor professionals is te vinden in de LCI-richtlijn.

Home / Onderwerpen / L / Legionella

RIVM De zorg voor morgen begint vandaag
Menu