Legionella

Legionella is een bacterie die een acute infectie van de luchtwegen kan veroorzaken (legionellose). Deze aandoening heeft twee bekende ziektebeelden: legionellapneumonie (veteranenziekte), een ernstige vorm van longontsteking en Pontiac fever, een griepachtige aandoening.

Wat is legionellose?

Legionellose is een infectie door een bacterie. Deze bacterie heet Legionella. De meeste mensen worden na blootstelling aan deze bacterie niet ziek. Soms krijgt men milde, griepachtige klachten (legionellagriep of pontiac fever). Dat gaat na een paar dagen vanzelf weer over. Soms veroorzaakt de legionellabacterie een ernstige longontsteking: veteranenziekte oftewel legionellalongonsteking.

Hoe vaak komt het voor?

De meeste jaren zijn er tussen de 300 en 400 meldingen in Nederland van patiënten met een legionellalongontsteking. In de zomer komt een legionellalongontsteking vaker voor dan in de winter. Sommige jaren ligt het aantal meldingen wat hoger dan gebruikelijk. Dit hangt meestal samen met bepaalde weersomstandigheden. Vooral bij hevige regenval na een relatief warme periode, zien we een toename van het aantal patiënten. Het werkelijke aantal patiënten ligt waarschijnlijk wat hoger dan het aantal meldingen. Door beperkingen in de diagnostiek worden mogelijk niet alle patiënten gediagnosticeerd. De actuele situatie van Legionellose in Nederland is hieronder in de figuur te zien en in de Atlasinfectieziekten.

Aantal meldingen van legionellapneumonie per jaarFiguur 1: Het totaal aantal meldingen van legionellapneumonie per jaar (gebaseerd op eerste ziektedag) in de periode 2005-2015, en indeling of de ziekte waarschijnlijk werd opgelopen binnen Nederland of tijdens een reis in het buitenland.

Aantal legionellose meldingen in het lopende jaar 2017 en voorgaande jaren

Figuur 2: De grafiek Legionellosemeldingen Lopend jaar toont het voorlopig aantal meldingen van Legionellose per maand van eerste ziektedag.  Ter vergelijking is het gemiddelde aantal van de voorgaande 5-jaar weergegeven. Deze gegevens zijn nog niet compleet en zijn  inhoudelijk nog niet volledig gecontroleerd. Daardoor kunnen er kleine verschillen zijn met de aantallen in andere rapportages. 

Het hoge aantal meldingen in juni 2016 hangt waarschijnlijk samen met het extreem natte weer. Er zijn geen aanwijzingen voor een gemeenschappelijke bron. 

Ziekteverschijnselen

Als er een longontsteking ontstaat, zijn er klachten zoals:

  • hoge koorts
  • kortademigheid, benauwdheid of pijn bij de ademhaling
  • koude rillingen
  • soms verwardheid
  • soms last van hoofdpijn, braken en diarree

Mensen kunnen ernstig ziek worden van een longontsteking door legionella. Meestal is opname in het ziekenhuis nodig. Na ziekte kan het lang duren voordat iemand zich weer helemaal goed voelt. In Nederland overlijdt circa 2 - 10% van de patiënten met een legionellalongontsteking. Vooral bij mensen op hoge leeftijd is de kans op overlijden groter.

Besmetting

De legionellabacterie komt van nature voor in grond en in water. Je kunt ziek worden door het inademen van de bacterie. Je wordt niet ziek door het drinken van water met Legionella. Het komt vrijwel nooit voor dat een patiënt met legionellose iemand anders besmet.

De tijd tussen besmet raken en ziek worden is 2 tot 20 dagen. Meestal 5-6 dagen na de besmetting. 

 

  • Besmetting via waternevel: In water zitten meestal heel weinig legionellabacteriën. Maar legionella kan in water erg snel groeien, vooral als het water stilstaat en tussen 25 en 45 graden warm is. Wordt er gesproeid met water met veel legionella erin? Dan kan iemand hele kleine druppeltjes water (aerosolen) inademen. Zo kan iemand besmet raken. Dit kan bijvoorbeeld tijdens het douchen of sproeien met een tuinslang. Ook bij whirlpools ontstaan veel kleine waterdruppeltjes die ingeademd kunnen worden.
  • Besmetting via natte koeltorens: Legionella kan ook groeien in natte koeltorens. Dit zijn systemen die bijvoorbeeld gebruikt worden in de industrie of voor de koeling van een (kantoor)gebouw. Deze systemen vernevelen water. Door het inademen van deze nevel kun je besmet raken.

 

Wie kan legionellose krijgen?

Iedereen kan legionellose krijgen, maar het komt zelden voor dat mensen onder de 40 jaar longontsteking door legionella krijgen. Het risico op een longontsteking door legionella is heel laag, maar het risico stijgt wel met de leeftijd. De ziekte komt vaker voor bij mannen dan bij vrouwen.

Sommige mensen hebben een hogere kans op een longontsteking door legionella:

  • mensen ouder dan 60 jaar
  • mensen die roken
  • mensen met een slechte gezondheid
  • mensen die medicijnen gebruiken waardoor de afweer minder wordt

LeeftijdFiguur 3: Leeftijd en geslachtsverdeling van patiënten met legionellapneumonie.

Preventie

Er bestaat geen inenting tegen de ziekte. Om thuis het risico op legionellose te beperken kunt  u op het volgende te letten:

  • Stel de boiler of combiketel goed af (minstens 60 graden).
  • Maak bubbelbad, jacuzzi of luchtbevochtigers goed schoon. Kijk goed in de gebruiksaanwijzing hoe dit moet.
  • Spoel thuis waterleidingen die enkele weken niet zijn gebruikt eerst goed door.
  • Laat de tuinslang na gebruik goed leeglopen.
  • Gebruikt u een apneu apparaat? Vul het waterreservoir met afgekoeld gekookt water en ververs dit dagelijks. Reinig het masker dgelijks.  Reinig en ontsmet het reservoir wekelijks.
  • Ontkalk de douche regelmatig.
  • Stoppen met roken verkleint het risico op een legionellalongontsteking.

Regelgeving Legionellapreventie

Preventie gebeurt ook via wetgeving. Er is uitgebreide regelgeving gericht op het beperken van de aanwezigheid van Legionella in watersystemen waaraan de mens wordt blootgesteld. Zie ook de website van de Rijksoverheid over deze regelgeving.
 

 

Informatie voor professionals 
 

Het LCHV stelt documenten beschikbaar voor GGD-en met adviezen en richtlijnen voor het uitvoeren van legionellapreventie-taken. Zie hiervoor de LCHV draaiboeken over Legionella

Meer informatie over legionellose voor professionals de LCI-richtlijn.

Home / Onderwerpen / L / Legionella

RIVM De zorg voor morgen begint vandaag
Menu