RIVM_Logo

Meningokokken B-vaccinatie

Informatie voor professionals

  1. Achtergrond
  2. Geregistreerde vaccins
  3. Eigenschappen
  4. Indicaties
  5. Contra-indicaties
  6. Effectiviteit
  7. Veiligheid en bijwerkingen
  8. Interacties
  9. Doseringsschema
  10. Beschermingsduur en revaccinatie
  11. Vaccinatieprogramma's

Literatuur

Naar onderwerp 'Meningokokken B' | Naar publieksinformatie (vragen en antwoorden) meningokokken B-vaccinatie

  • Sinds 2013 is een vaccin tegen meningokokken B geregistreerd voor gebruik in Nederland. Het doel van vaccinatie met dit vaccin is om iemand te beschermen tegen een infectie met meningokokken B.
  • Vaccinatie tegen meningokokken B is niet opgenomen in een publiek vaccinatieprogramma maar is op eigen kosten beschikbaar binnen de individuele zorg.

1. Achtergrond

Meningokokken
Meningokokkenziekte of meningokokkose is een (sub)acute infectieziekte veroorzaakt door de bacterie Neisseria meningitidis (meningokok). Op basis van de polysacchariden in het kapsel van de bacterie onderscheidt men twaalf serogroepen, waarvan in Nederland voornamelijk B en verder A, C, W, X, Y, Z en 29E voorkomen. Naast deze serogroepen worden er stammen gebaseerd op eiwitten en oligosacchariden in de buitenmembraan.

Meningokokken zijn commensalen van de nasofarynx bij de mens en zijn vaak onschuldig. Naar schatting is 10-20% van de mensen op enig moment drager van de bacterie. Het percentage dragers in de bevolking varieert van 5% onder jonge kinderen tot 35% onder tieners en jongvolwassenen ten tijde van een epidemische verheffing. Besmetting gebeurt van mens op mens via druppeltjes vanuit de neus-keelholte. Het is onduidelijk waarom sommige mensen wel en anderen niet ziek worden na besmetting met meningokokken.

Meningokokkenziekte
Meningokokkenziekte is een verzamelnaam voor systemische infectie door Neisseria meningitidis met een klinisch beeld van een meningitis en/of een sepsis. De symptomen lopen erg uiteen, van plotselinge hoge koorts tot nekstijfheid en hoofdpijn. Bij zuigelingen en jonge kinderen is er vaak een aspecifiek beloop: ondertemperatuur of koorts, suf zijn en slecht drinken, prikkelbaarheid en luierpijn.
Zelfs bij snelle en adequate behandeling overlijdt 5 tot 10% van de patiënten met meningitis. Bij een fulminant verlopende sepsis is de case fatality rate 20-50% binnen 24 uur. Van de mensen die meningokokkenziekte veroorzaakt door meningokokken B overleven, houdt tot 36% lange termijnstoornissen over in het fysieke, cognitieve en psychologisch functioneren, zoals gehoorverlies, een lager IQ of amputaties (Viner 2012).  9% hiervan is ernstig (Viner 2012).

Epidemiologie

Jaarlijks worden er in Nederland gemiddeld 95 gevallen van meningokokkenziekte gemeld. In 2014 werd 73% van alle gevallen van meningokokkenziekte veroorzaakt door meningokokken B (RIVM). 40% van deze meningokokken B ziektegevallen betrof kinderen jonger dan 5 jaar. In tabel 1 en figuur 1 staat een overzicht van de incidentie van meningokokken B per leeftijdscategorie.

Tabel 1. Aantal pati?nten met invasieve meningokokkenziekte serogroep B per leeftijdscategorie van 2001-2016 (t/m augustus 2016) (Bron: NRBM).

Tabel 1. Aantal patiënten met invasieve meningokokkenziekte serogroep B per leeftijdscategorie van 2001-2016 (t/m augustus 2016) (Bron: NRBM).

 

Figuur 1. Incidentie van meningokokkenziekte serogroep B per leeftijdscategorie van 2001-206 (t/m augustus 2016) (Bron: NRBM).

Figuur 1. Incidentie van meningokokkenziekte serogroep B per leeftijdscategorie van 2001-2016 (t/m augustus 2016) (Bron: NRBM).

2. Geregistreerde vaccins

Er is één meningokokken B-vaccin geregistreerd voor gebruik in Nederland, te weten Bexsero®. Dit vaccin is geregistreerd voor gebruik vanaf 2 maanden.

Merknaam 

Samenstelling

 

Overige informatie* 

Bijzonderheden 

Bexsero®

Recombinant Neisseria meningitidis groep B NHBA-fusie-eiwit

Recombinant Neisseria meningitidis groep B NadA-eiwit

Recombinant Neisseria meningitidis groep B fHbp-fusie-eiwit

Buitenmembraanvesikels (BMV) van Neisseria meningitidis groep B-stam NZ98/254

Bijsluiter en SmPC-tekst 

Geregistreerd vanaf 2 maanden

* Link naar de Geneesmiddeleninformatiebank van het CBG naar de patiëntenbijsluiter en de samenvatting van de productkenmerken (SmPC). De SmPC bevat medische informatie voor zorgverleners. De patiëntenbijsluiter is gebaseerd op de SmPC.

Houd er rekening mee dat wanneer een vaccin geregistreerd is in Nederland, dit niet automatisch betekent dat het ook vergrijgbaar is in Nederland. 
11 oktober 2016: Op dit moment is Bexsero niet of nauwelijks verkrijgbaar vanwege internationale schaarste. 

3. Eigenschappen vaccin

Bexsero® is een multicomponent-eiwitvaccin dat bescherming biedt tegen meningokokken B. Het vaccin bevat vier eiwitten die voorkomen op de oppervlakte van cellen van N. meningitidis serogroep B. Hoewel dit vaccin is geregistreerd voor preventie van meningokokken serogroep B, biedt het mogelijk ook bescherming tegen andere serogroepen (Ladhani 2016). Allelen van sommige van de vaccinantigenen komen ook voor bij stammen binnen andere serogroepen van N. meningitidis. Het zou dus kunnen dat antilichamen die opgewekt worden door deze antigenen ook werkzaam zijn tegen stammen van andere meningokokkenserogroepen met voldoende expressie van de vaccinantigenen (Vogel 2013).

Naar boven

4. Indicaties

In het algemeen 

Personen van 2 maanden of ouder (Bijsluiter/SmPC-tekst). 

Medische risicogroepen

  • hyposplenie en (functionele) asplenie
  • trauma waarbij open verbinding ontstaat tussen nasofarynx en meningen, maligniteiten, diabetes mellitus, chronisch obstructieve longziekten, nierinsufficiëntie, levercirrose en intraveneus druggebruik. Er zijn aanwijzingen dat de meningokokkenziekte vaker voorkomt bij mensen met een immuunstoornis en/of een hivinfectie.
  • complementdeficiënties die familiaal voor kunnen komen, zoals  deficiëntie van C3, C5-C8, properdine

Leeftijdsgebonden risico

  • kinderen jonger dan 5 jaar
  • tieners
  • jongvolwassenen

5. Contra-indicaties

Overgevoeligheid voor de werkzame stof(fen) of voor een van de hulpstoffen.

Naar boven

6. Effectiviteit

De effectiviteit (efficacy) van vaccinaties wordt bepaald op populatieniveau waarbij gekeken wordt naar het voorkomen van ziekte bij een groep gevaccineerde personen versus een groep ongevaccineerde personen. De effectiviteit is nooit 100%, in individuele gevallen kan het zijn dat er geen beschermende immuunrespons optreedt.

De incidentie van invasieve meningokokkenziekte veroorzaakt door meningokokken B is erg laag. Daarnaast is Bexsero® pas sinds een aantal jaar op de markt. Deze combinatie maakt het lastig om een effectiviteitsstudie te doen. Om toch een uitspraak over de effectiviteit te kunnen doen, wordt Meningococcal Antigen Typing System (MATS) gebruikt. Met deze techniek kan worden voorspeld tegen welke van de circulerende meningokokken B-stammen het meningokokken B-vaccin werkzaam is. Uit onderzoek naar de theoretische werkzaamheid in 2007 en 2008 in vijf verschillende Europese landen, bleek met behulp van MATS dat Bexsero® dekking biedt tegen 73-87% van de meningokokken B-stammen die in omloop zijn (Vogel 2013,  Watson 2015). Onderzoek waarin onder meer gekeken werd naar de resultaten van MATS, laat zien dat deze resultaten waarschijnlijk een onderschatting zijn van de werkelijke bescherming tegen de verschillende stammen, die wellicht bijna 90% is (Frosi 2013).

Dragerschap
Omdat Bexsero® pas recent op de markt is gekomen, is er nog niet veel data waarmee de impact van het vaccin op transmissie van meningokokken B kan worden geanalyseerd. Een enkele studie waarin ongeveer 3000 mensen tussen de 18 en 24 jaar oud werden gevaccineerd, laat een significante afname in dragerschap zien 12 maanden na vaccinatie (Read 2014). 

zie paragraaf 12 Overig.

7. Veiligheid en bijwerkingen van het vaccin tegen meningokokken B 

Veiligheid
Vaccinatie tegen meningokokken B is veilig bevonden (Watson 2015). 

Bijwerkingen
Zoals bij alle vaccinaties kunnen milde bijwerkingen worden verwacht. Zeer zeldzame reacties, zoals een ernstige allergische reactie, zijn niet uit te sluiten. Voor meer informatie en een overzicht van de meldingen van vermoede bijwerkingen na een vaccinatie kunt u terecht op de website van het Bijwerkingencentrum Lareb (http://www.lareb.nl/Vaccins). Het gaat bij deze meldingen dus om het vermoeden bij de melder dat het een bijwerking betreft. De relatie met het vaccin staat niet vast, het kan ook gaan om een gebeurtenis die toevallig in de tijd samenvalt met vaccinatie. Een uitgebreide beschrijving van mogelijke bijwerkingen is te vinden in de bijsluiter van het vaccin (zie 2. Geregistreerde vaccins).

Bijwerkingen die het meest voorkomen bij jongeren en volwassenen zijn pijn op de injectieplaats, hoofdpijn en algehele malaise. De meest gemelde bijwerkingen bij kinderen tot 10 jaar zijn pijn, zwelling of roodheid op de injectieplaats en koorts ≥38 0C). Bij kinderen onder de 2 jaar komt koorts (≥38 0C, soms ≥40 0C) vaker voor als Bexsero® gelijktijdig wordt gegeven met andere routinevaccinaties (zoals in combinatie met DKTP-Hib-HepB), dan wanneer het alleen gegeven wordt (Salisbury 2013). De immunogeniteit van zowel Bexsero als de andere routinevaccinaties wordt niet beïnvloed door het geven van paracetamol (Salisbury 2013).

8. Interacties

Meningokokken B-vaccin kan in principe gelijktijdig gegeven worden met andere vaccins. Onderzoek laat wel zien dat bij kinderen onder de 2 jaar koorts vaker voorkomt wanneer dit vaccin gelijktijdig gegeven wordt met andere ‘standaard’ kindervaccinaties dan wanneer alleen meningokokken B-vaccin gegeven wordt (Salisbury 2013).

9. Doseringsschema

Het vaccinatieschema bestaat, afhankelijk van de leeftijd, uit 2 tot 3 vaccinaties voor de primaire immunisatie. Dit wordt eventueel gevolgd door een boostervaccinatie. In tabel 2 staat een overzicht van doseringsschema’s per leeftijdscategorie.

Tabel 2. Samenvatting van de dosering
Leeftijdsgroep Primaire immunisatie

Intervallen tussen

primaire doses

Booster

Zuigelingen 2 t/m 5 maanden

Drie doses, eerste dosis toegediend op een leeftijd van 2 maandena Niet minder dan 1 maand Ja, één dosis tussen 12 en 15 maandenb
Zuigelingen 6 t/m 11 maanden Twee doses Niet minder dan 2 maanden

Één dosis in het 2e levensjaar met een interval 
van minimaal 2 maanden tussen de primaire serie
en de boosterdosis

Kinderen 12 t/m 23 maanden Twee doses Niet minder dan 2 maanden

Één dosis met een interval 
van 12 t/m 23 maanden tussen de primaire serie

en de boosterdosis

Kinderen 2 t/m 10 jaar Twee doses Niet minder dan 2 maanden Noodzaak niet vastgesteld

Adolescenten 11 jaar en ouder

en volwassenenc

Twee doses Niet minder dan 1 maand Noodzaak niet vastgesteld

a De eerste dosis moet worden gegeven op de leeftijd van 2 maanden. De veiligheid en werkzaamheid van Bexsero® bij zuigelingen jonger dan 8 weken zijn nog niet vastgesteld. 
b In geval van uitstel mag de booster niet later dan 24 maanden worden gegeven.
c Gegevens voor volwassenen ouder dan 50 jaar ontbreken.

10. Beschermingsduur en revaccinatie

Het is niet bekend hoe lang een meningokokken B-vaccinatie bescherming biedt. Uit onderzoek blijkt dat de antistoftiters tegen de vier verschillende stammen die in het vaccin zitten, variabel afnemen (Watson 2015). Dit maakt het lastig om de beschermingsduur te bepalen. Het suggereert wel dat een vaccinatieprogramma voor jonge kinderen, zelfs met een extra peuterbooster, niet voor bescherming zorgt tot adolescentie (Watson 2015). 

11. Vaccinatieprogramma’s

Meningokokken B-vaccinatie zit in Nederland niet in het Rijksvaccinatieprogramma. De Gezondheidsraad zal hier in de toekomst een advies over uitbrengen. In het Verenigd Koninkrijk krijgen kinderen sinds 2015 meningokokken B-vaccinatie aangeboden als onderdeel van het vaccinatieprogramma daar. In andere landen wordt meningokokken B-vaccinatie aangeraden bij jonge kinderen, te weten in Australië, Canada, Duitsland, Griekenland, Hongarije, Italië, Oostenrijk, Polen, Portugal, Spanje en Tsjechië. In Canada en Portugal wordt dit aangeraden voor kinderen tussen 10 en 14 jaar (RIVM).

Naar boven

Literatuur

  • Viner, R.M., et al., Outcomes of invasive meningococcal serogroup B disease in children and adolescents (MOSAIC): a case-control study. Lancet Neurol, 2012. 11(9): p. 774-83.
  • National Institute for Public Health and the Environment, The National Immunisation Programme in the Netherlands - Surveillance and developments in 2014-2015, T.M. Schuring-van 't Klooster and H.E. de Melker, Editors. 2015.
  • Ladhani, S.N., et al., Effectiveness of Meningococcal B Vaccine against Endemic Hypervirulent Neisseria meningitidis W Strain, England. Emerg Infect Dis, 2016. 22(2): p. 309-11.
  • Vogel, U., et al., Predicted strain coverage of a meningococcal multicomponent vaccine (4CMenB) in Europe: a qualitative and quantitative assessment. Lancet Infect Dis, 2013. 13(5): p. 416-25.
  • Watson, P.S. and D.P. Turner, Clinical experience with the meningococcal B vaccine, Bexsero((R)): Prospects for reducing the burden of meningococcal serogroup B disease. Vaccine, 2016. 34(7): p. 875-80.
  • Frosi, G., et al., Bactericidal antibody against a representative epidemiological meningococcal serogroup B panel confirms that MATS underestimates 4CMenB vaccine strain coverage. Vaccine, 2013. 31(43): p. 4968-4974.
  • Read, R.C., et al., Effect of a quadrivalent meningococcal ACWY glycoconjugate or a serogroup B meningococcal vaccine on meningococcal carriage: an observer-blind, phase 3 randomised clinical trial. Lancet, 2014. 384(9960): p. 2123-31.
  • Salisbury D and Ramsay M, Immunisation against infectious disease. 2013, Londen: Public Health England.

Naar boven

Home / Documenten en publicaties / Richtlijnen / LCI-richtlijnen / Meningokokken B-vaccinatie

RIVM De zorg voor morgen begint vandaag
Menu