RIVM_Logo

Nieuwe ontwikkelingen in grensoverschrijdende infectiepreventie en -zorg

J. van Gemert-Pijnen, M.G.R. Hendrix, A.W. Friedrich In deze bijdrage wordt in het kader van het EursafetyHealth-net, het Euregionale netwerk voor patiëntveiligheid en bescherming tegen infecties, een grensoverschrijdende aanpak van infectiepreventie en -zorg gepresenteerd. Grensoverschrijdend in de zin dat de aanpak voor de bevordering van patiëntveiligheid en gezondheid interdisciplinair en transmuraal is. Dat wil zeggen dat bij het ontwikkelen van interventies voor veilig en gezond gedrag gebruik gemaakt wordt van kennis over infectiepreventiezorg en over beïnvloeding van gedrag. Maar ook grensoverschrijdend omdat de aanpak over de grenzen van sectoren, instellingen en landsgrenzen heen wordt toegepast. In het artikel laten we zien hoe interventies via een grensoverschrijdende aanpak ontworpen zijn en tot welke nieuwe inzichten dit ook geleid heeft voor infectiezorg.

Infection Control Stewardship

Infection Control Stewardship (ICS) richt zich op een programmatische bevordering van patiëntveiligheid en gezondheid. De pijlers van ICS zijn adequate basishygiëne, snelle diagnostiek, medisch-technische therapie, en antibiotics stewardship ofwel gepast gebruik van antibiotica om resistenties te voorkomen (ASP, Antibiotic Stewardship Program). Dit vraagt om een grensoverschrijdende aanpak van infection control waarbij diverse stakeholders zoals management, zorgverleners, patiënten, medisch microbiologen en infectiepreventiedeskundigen -betrokken zijn om een optimale ontwikkeling en uitvoering van infectiezorg te kunnen garanderen. Patiëntveiligheid hangt samen met grensoverschrijdende maatschappelijke en economische ontwikkelingen zoals verarming, vergrijzing en globalisering. Door gebruik van technologie is het mogelijk om ‘grenzenloze’ zorg te verlenen. Patiënten kunnen gebruik maken van zorg die voor hen via het internet ook in het buitenland toegankelijk is en kennis kan snel uitgewisseld worden via internationale netwerken en via eConsultatie van infectiedeskundigen.

Om ICS in de praktijk te realiseren, zijn in het kader van het Euregionale netwerk diverse toepassingen ontwikkeld die over de landsgrenzen heen te gebruiken zijn door infectiedeskundigen, zorgverleners en patiënten. Deze toepassingen zijn beschikbaar via de InfectionManager(www.infectionmanager.com/onderzoek-ut), een online platform voor ICS. Dit platform is ontstaan uit een interdisciplinaire aanpak van infectiezorg. De leidraad voor die aanpak is de CeHRes-Roadmap (1), ontworpen aan de Universiteit Twente. Deze roadmap stelt de gebruiker voorop bij de ontwikkeling van interventies ter bevordering van gezondheid en welzijn.

InfectionManager, platform voor ICS

De InfectionManager is een onlineplatform voor infectiezorg en een van de pijlers van Euregionale netwerk EurSafetyHealth-net (www.eursafety.eu). Uit onderzoek (2) onder verpleegkundigen, artsen, infectiedeskundigen en medisch microbiologen (stakeholders) kwam naar voren dat er behoefte is aan een digitaal kennisnetwerk voor informatie-uitwisseling over infectiezorg, aan hygiënemaatregelen op maat en aan snelle en adequate consultatie van infectiedeskundigen. De InfectionManager bevat ICS-applicaties (eHealth toepassingen) die recent ontwikkeld zijn of op dit moment nog in ontwikkeling zijn, in samenwerking met voornoemde stakeholders (www.infectionmanager.com/onderzoek-ut). De applicaties voor ICS zijn ook gebaseerd op medische modellen voor beslisondersteuning. Ze zijn in de praktijk getest volgens de CeHReS-Roadmap (http://www.ehealthresearchcenter.org/) op de gebruikersgerichtheid en de toegevoegde waarde van de applicaties voor infectiezorg. Het gebruik in de praktijk wordt momenteel getest via gebruiksdata en interviews met stakeholders. Tevens worden effectmetingen uitgevoerd naar de reductie van fouten, de bevordering van naleving van gedragsregels voor infectiezorg en de impact op kosten (bijvoorbeeld ligdagen in ziekenhuis).
Op basis van een opensourcesysteem kan de inhoud van de applicaties op zowel een website als op een web-app op mobiele apparaten geraadpleegd worden. Om medische gegevens te beschermen kunnen deze data afgeschermd worden voor onbevoegden.

005874 IB 24 08 infectionmanager FC 

Nieuwe inzichten voor grensoverschrijdende infectiezorg

Technologie is katalysator voor grensoverschrijdende aanpak infectiezorg

De CeHReS Roadmap vraagt stakeholders om vanuit hun eigen situatie te kijken naar de toegevoegde waarde van ICS-maatregelen: vanuit de rol van de patiënt en zorgverleners, vanuit het management van de zorgorganisatie en vanuit beleid en maatschappelijke ontwikkelingen in infectiezorg. Daarbij is steeds de vraag hoe technologie de aanpak van infectiezorg kan ondersteunen of versterken. Zo leidde het ontwerpen van MRSA (Methicillineresistente Staphylococcus Aureus)-net (www.mrsa-net.nl) tot een heroverweging van hoe en vanuit welk perspectief (expert, personeel, publiek) hygiëneprotocollen het best opgesteld kunnen worden. De inhoud van de MRSA-protocollen is niet essentieel veranderd, alleen de presentatie ervan is via technologie gemakkelijker en inzichtelijker geworden voor de praktijk. Deze aanpak wordt momenteel voortgezet in het ontwerp van digitale templates voor BRMO (Bijzonder Resistente Micro-Organismen)-protocollen.

Netwerken voor grensoverschrijdende en integrale infectiezorg

Een van de doelen van het EurSafetyHealth-net is het creëren van een onlineplatform voor de uitwisseling van kennis en ervaringen. Inmiddels zijn veel ziekenhuizen, verpleeghuizen, GGD’en, huisartsenpraktijken, laboratoria in euregionale netwerken in Nederland-Duitsland aangesloten (deelnemers; http://www.eursafety.eu/). De digitalisering van informatie en de optie voor e-consultatie van infectiedeskundigen creëert een netwerk voor grensoverschrijdende zorgverlening. (2) Een digitaal netwerk kan daarnaast de kwaliteit van de gezondheidszorg verbeteren door infectiepreventiemaatregelen grensoverschrijdend toe te passen. De euregionale netwerken tussen Duitsland en Nederland monitoren de mobiliteit van patiënten, uitbraken en infectiehaarden, en vertalen dat in passende maatregelen voor beleid en praktijk. Digitale netwerken bieden ten slotte voorzieningen voor permanente educatie voor publiek, zorgverleners, infectiepreventiedeskundigen. Met e-learningmodules bijvoorbeeld, kan nieuwe kennis gemakkelijk beschikbaar gesteld worden. Mobiele technologie (GPS) maakt het mogelijk dat protocollen automatisch getoond worden aan de gebruikers, zodat zij overal de juiste informatie beschikbaar hebben.

Persuasieve en gepersonaliseerde infectiezorg

Uit onderzoek blijkt dat persuasieve technologie de naleving van gedragsregels kan bevorderen. (3) Persuasief verwijst naar beïnvloeding van gedrag door gebruik te maken van maatwerk, en door mensen op een positieve manier te stimuleren tot naleving van gedragsregels. Persuasieve infectiezorg is dus niet gericht op straffen van slechte naleving, aangezien dit demotiverend werkt, maar op een positieve aanpak van gedragsverandering. Voor naleving van hygiënemaatregelen is het van belang dat de informatie aansluit bij de praktijk, maar ook op het juiste moment en in de juiste vorm beschikbaar is. In de applicatie voor registratie van infecties (nummer 4 tabel www.infectionmanager.com/onderzoek-ut) zijn persuasieve elementen toegepast om de taak te reduceren tot stapsgewijze registratie, om adequate achtergrondinformatie aan te bieden en om de communicatie aan te laten sluiten bij de doelgroep. Bij de applicatie voor het voorschrijven van antibiotica worden persuasieve elementen ingebouwd om de handelingen te begeleiden, de motivaties voor naleving van de richtlijnen te stimuleren en om de communicatie te bevorderen via checks en feedback- momenten ter ondersteuning van beslissingen over de toediening van antibiotica (nummer 3 tabel, www.infectionmanager.com/onderzoek-ut). Persuasieve infectiezorg is mogelijk door de informatie uit protocollen te personaliseren naar de rol van zorgverleners in de infectiezorg.

Invoering van ICS, zoals het beter omgaan met antibiotica, blijkt complex. Vaak circuleren binnen een instelling diverse versies van handleidingen en protocollen, die vaak ook niet aangepast zijn aan nieuwe inzichten in infectiezorg. Uit focusgroepstudies en praktijkobservaties (2) blijkt dat verpleegkundigen een centrale rol vervullen in het monitoren van het gebruik van antibiotica. Zij leveren relevante informatie aan artsen over gebruik en toediening van antibiotica op grond van hun dagelijkse zorg voor patiënten. Deze informerende rol is nergens in de taakomschrijving van verpleegkundigen benoemd. De samenwerking tussen verpleegkundigen en artsen in de keuze, dosering en toedieningswijze van antibiotica is juist de crux van het Antibiotic Stewardship Program (ASP). Het begrip stewardship krijgt vooralsnog onvoldoende invulling in de praktijk. De applicaties voor ASP in de InfectionManager kunnen daar verandering in brengen. Ze zijn toegesneden op de werkpraktijk van artsen, verpleegkundigen en op hun taak in ICS en ASP (nummer 1 tabel, www.infectionmanager.com/onderzoek-ut).

Snelle en adequate publieksvoorlichting door patroonherkenning in social media

Snelle en adequate publieksvoorlichting is van belang om miscommunicatie en mythes over infecties en epidemieën te voorkomen en om preventief gedrag te bevorderen. Door reacties op social media te monitoren (bijvoorbeeld met behulp van twitter) op veranderingen in gezondheid en uitspraken te analyseren over uitbraken en besmettingen, zijn patronen te herkennen waarmee te voorspellen is waar en wanneer bijvoorbeeld een epidemie zal ontstaan of welke kennis mensen hebben/missen over voedselbesmettingen of antibiotica. (4). Vervolgens kunnen gepersonaliseerde instructies via social media aangeboden worden.
Uit een recente studie (5) over het gebruik van social media tijdens de EHEC (Enterohemorragische Escherichia coli)-uitbraak in Duitsland, blijkt dat social media vooral gebruikt werden voor communicatie over emoties, tips voor veilig voedsel en herkenning van symptomen van besmettingen. Ook was er sprake van veel mythische verhalen over over infecties.

Conclusie

Een grensoverschrijdende aanpak van ICS heeft implicaties voor beleid en praktijk. Maatschappelijke en economische ontwikkelingen (zoals migratie van patiënten en personeel, toerisme, diertransport, verarming, vergrijzing) beïnvloeden de aanpak hiervan. Dit betekent dat de traditionele, instellinggerichte infectiezorg steeds meer geïntegreerd zal worden in publieke- en veterinaire zorg. Ook de ontwikkelingen in de reguliere zorg voor burgers en patiënten, naar meer zelfsturing en langer thuis wonen, zullen gevolgen hebben voor infectiezorg. Integratie van netwerken, communicatieplatformen voor zelfsturing en zelfredzaamheid, en kostenreductie van zorguitgaven vragen om een multidisciplinaire aanpak van ICS en integratie met publieke zorg.

Met dank aan Maarten Van Limburg, Jobke Wentzel en Nienke de Jong, promovendi Eursafetyhealth-net.

Auteurs

J. van Gemert-Pijnen1, M.G.R. Hendrix2, A.W. Friedrich3

1. Universiteit Twente
2. Noordelijke Laboratoria
3. Universitair Medisch Centrum Groningen

Correspondentie
j.vangemert-pijnen@utwente.nl

Literatuur

  1. 1. Gemert-Pijnen JEWC van et al, A holistic framework to improve the uptake and impact of eHealth technologies, J Med Internet Res 2011;13(4):e111
  2. 2. Wentzel, J., Van Limburg, M, Karreman, J, Hendix R, van Gemert-Pijnen, J. Co-creation with stakeholders: a Web 2.0 Antibiotic Stewardship Program. in eTELEMED 2012, The Fourth International Conference on eHealth, Telemedicine, and Social Medicine. 2012; 196-202
  3. 3. J.E.W.C. van Gemert-Pijnen, P. Peters. H.C. Ossebaard, Improving eHealth. Eleven international Publishing. Boom, Den Haag, 2013.isbn 9789462120211
  4. 4. Eysenbach, G. Infodemiology and Infoveillance: Framework for an Emerging Set of Public Health Informatics Methods to Analyze Search, Communication and Publication Behavior on the Internet. J Med Internet Res 2009;11(1):e11
  5. 5. Van Velsen, L., et al., Should Health Organizations Use Web 2.0 Media in Times of an Infectious Disease Crisis? An In-depth Qualitative Study of Citizens’ Information Behavior During an EHEC Outbreak. J Med Internet Res, 2012. 14(6): p. e181.

Home / Documenten en publicaties / Uitgaven / Nieuwe ontwikkelingen in grensoverschrijdende infectiepreventie en -zorg

RIVM De zorg voor morgen begint vandaag
Menu